maart - Natuurpunt Beringen

NIEUWSBRIEF
JAARGANG 19 NUMMER 1
MAART 2014
Beste Natuurvrienden,
Zonder dat we hebben kunnen spreken van een winter,
kondigt de lente zich aan. De natuur komt weer volop tot
leven. Een nieuw broedseizoen vangt aan. Tijdens deze
periode trachten we de natuur zo weinig mogelijk te
verstoren. De grote werken in de vallei worden dan ook een
aantal maanden opgeschort. Het maken van plannen gaat
volop door. Voor de Koerselse Heide streeft Natuurpunt
Beringen naar een optimale mix tussen sociale en
ecologische functies. De natuurbeleving moet hier centraal
staan.
Ook de vrijwilligers leggen zich nu toe op werkzaamheden
buiten de vallei. Tijdens de lente-werkdag zal het zwerfvuil
rond het reservaat worden opgeruimd.
Op 27 april zal de afdeling deelnemen aan de erfgoeddag.
Samen met de heemkundige kring van Beringen/Paal,
Paalonline en RLLK presenteren we een tentoonstelling in
OC De Buiting in Paal. Willy Vanlook brengt om 11u een
voordracht over de grillige grenzen tussen het Graafschap
Loon en Brabant. Beringen ligt immers pal op de grens
tussen deze twee invloedsgebieden. Erfgoed is en blijft een
belangrijk aandachtspunt voor Natuurpunt.
WANDELTIP
Ochtendwandeling met ontbijt
Zondag, 13 april om 6u - De Kluut (Bosstraat
tegenover 130, Koersel)
6u: De zon staat op, de ochtendzang van vogels, een
ree die roept... de natuur wordt wakker terwijl je
wandelt dwars door de Vallei van de Zwarte Beek.
9u: Een lekker glas met bubbels, een vers broodje met
lekker beleg, yoghurt als dessert... gezellig samen
ontbijten
Inschrijven is noodzakelijk: 011 45 01 91 of via
[email protected]
In vorige nieuwsbrief maakte ik melding van de wijzigingen
rond de Watersnip. De Vlaamse overheid draagt haar
bevoegdheid van het bezoekerscentrum over aan de
provincie. Het Agentschap voor Natuur en Bos draagt niet
meer de eindverantwoordelijkheid maar zal samen met de
andere partners (Stad Beringen, Provincie Limburg en
Natuurpunt) zich blijven inzetten in de werking van dit
bezoekerscentrum. De opening van het nieuwe seizoen is
gepland op 6 april.
Natuurpunt Beringen werkt volop aan een nieuw initiatief
rond de Dag van het Park. Op die dag wensen we aan alle
Beringse verenigingen de kans te geven zich voor te stellen
in de mooie omgeving van het Park van de Directeur.
Hans Van den Bossche
[email protected]
Voorzitter Natuurpunt Beringen
€ 7,00
Erna Aerts
Grenzeloos?
Landschappen bekommeren zich niet om grenzen. In
onze fusiegemeente komen meerdere landschapstypen
voor. Beringen is daarin een scharnierpunt, gelegen
tussen de Kempen en het overgangsgebied naar het
Hageland, met al hun typische landschapselementen.
Maar mensen hebben blijkbaar behoefte aan grenzen.
In de loop van de geschiedenis werden talrijke grenzen
onze
fusiegemeente:
getrokken
doorheen
gemeentegrenzen,
grenzen tussen het graafschap
Loon en het hertogdom Brabant . Grenzen vastleggen
ging vaak gepaard met langdurige grensbetwistingen.
Bv. tussen Beringen en haar buitingen.
Waarom waren er grenzen? Waarom lagen de grenzen precies daar? En hoe werden grenzen aangeduid?
Op de Erfgoeddag, hebben we het grenzeloos over het landschap en de geschiedenis van de
Beringen.
Zondag, 27 april om 11u00 - OC De Buiting, Tessenderlosesteenweg 18, 3583 Beringen
Annie Vanschooren
Spreuk
Stilte is een gat in het geluid
Niet te missen in het bezoekerscentrum 'De Watersnip'
Seizoensaftrap:
begeleid wandelen en een extraatje
Zondag, 6 april 14 u
Schaapscheerfeest
Zondag, 29 juni 13u tot 18u
Tentoonstelling:
Solitaire bijen en wespen’ en handwerken
rond imkerij
maart, april en mei 2014
gemeente
Midweekwandeling naar de terril
van Heusden-Zolder
Februari, een typische wintermaand, maar niet in
2014. De temperaturen deden eerder denken aan een
vroege lente.
De wandeling naar de terril van
Heusden-Zolder,
een
klassieker
in
ons
wandelprogramma, kunnen we dus moeilijk onder de
noemer “winterwandeling” klasseren niettegenstaande
ze zo aangekondigd was.
Om 14.00 uur meldden zich 14 wandelaars present in
het bezoekerscentrum “de Watersnip”.
Goed
ingeduffeld gingen we van start. Daar de natuur nog steeds in rust is en het dierenleven maar langzaam op
gang komt werd er onderweg weinig uitleg gegeven, maar daarentegen flink doorgestapt. Daar de militaire
overheid ons geen vergunning verleend had om over het militair domein te wandelen, waren we genoodzaakt
om via een omweg de terril te bereiken. De bospaden waren echter vrij goed begaanbaar en dus schoten we
goed op. Onderweg kruisten we de Helderbeek; deze vormt daar de grens met de gemeente Heusden-Zolder.
Even verder, waar de bodem duidelijk vochtiger was dan in het bosgebied, troffen we enkele minder
voorkomende boomsoorten aan nl. de grauwe els en de moeraseik. Deze laatste heeft fel doorgebogen takken
die min of meer vertikaal langs de stam neerdalen.
Na ongeveer 1.30 uur wandelen bereikten we de terril. Nu stond ons nog een serieuze klim te wachten. De
felle wind, die hier vrij spel had, stak duidelijk stokken in de wielen. Maar iedereen bereikte toch uiteindelijk de
top. Op de top, 150 m boven de zeespiegel en 85 m boven de omgeving , hadden we panoramische
vergezichten. Met mijn kompas zocht ik het noorden en zo konden met de windroos een aantal terrils en
gebouwen thuiswijzen. Vervolgens werden de flessen porto en fruitsap aangesproken want, een opkikkertje
had iedereen wel verdiend. De gids kwam echter te laat…..Jean had juist de laatste borrel uitgeschonken! Dat
komt er van als je eerst de rammen gaat fotograferen. Deze mooie grazers (Drentse heideschapen) met hun
gedraaide horens, zorgen ervoor dat een gedeelte van de terril ( = natuurreservaat) niet overwoekerd wordt
door boompjes.
Rond 16.00 uur werd de terugtocht aangevangen (de portofles was toch leeg!). Bij het afdalen bleef een van
de dames met haar voet achter de afrastering haperen waardoor ze zich, bij het evenwicht zoeken, verwondde
aan haar hand. Niet zo erg, dachten we, maar uiteindelijk moest de wonde toch gehecht worden. Ondertussen
zorgde een paartje boomleeuweriken voor de muzikale begeleiding!
Om 17.00 uur bereikten we onze thuishaven waar, naar goede gewoonte, het Gageleer bier erg gesmaakt
werd. Een fijne wandeling met een fijne groep was weer voorbij. Misschien tot een volgende keer?
Willy Neys
30 jaar geleden schreven we…
Uit de Berokrant van maart 1984:
We organiseerden dat jaar de Sponsortocht op 29 april t.v.v. het reservaat.
Ook gingen we op reis naar Zeeland o.m. naar de Flauwerinslagen, waar bij hoogtij duizenden scholeksters,
kanoeten en andere steltlopers, samen met eenden hun tijd kwamen verdromen.
We klaagden een internationaal milieuprobleem aan namelijk de Zure regen en we publiceerden een brief van
een lid, gericht aan het gemeentebestuur van Hechtel i.v.m. de … A24, de zogenaamde Noord-Zuid-verbinding.
Maria Beerten
Ravage in de Overslag
De werken in en aan de Overslag hebben gezorgd voor een totale metamorfose van het gebied. Het Turfbroek,
ten noordoosten van het plankenpad, werd volledig opengemaakt. Enkel tegen de Zwarte Beek zijn er enkele
stronken blijven staan. Hier moet het beekbegeleidend bos opnieuw tot ontwikkeling komen.
Ook van de elzen die de turfputten ten zuidwesten van het plankenpad overwoekerden, is niets meer te zien.
De gedenksteen ter nagedachtenis van Theo Smolders staat er eenzaam bij. Het Nieuwe Broek ligt er weer bij
zoals het er enkele tientallen jaren geleden moet hebben uitgezien.
Verder stroomafwaarts eenzelfde toestand. Waar vroeger het uitzicht werd belemmerd door bomen en struiken
ligt nu een open vlakte met hier en daar een wilgenkoepel of een verloren berkenboom.
Ook over de Zwarte Beek, op het militaire domein, is een totaal nieuwe situatie ontstaan. Hier geen volledige
kaalkap, wel werden de dennen fors uitgedund. Door de hevige stormen eind vorig jaar, zijn er echter ook heel
wat eiken gesneuveld.
De afgelopen maanden was het wandelpad meermaals onbegaanbaar. Ondanks de inspanningen van de
aannemer om de diepe sporen weg te werken, ontstonden door de overvloedige regenval gevaarlijke
modderkuilen.
Het doel van al deze ingrepen – creatie van grotere natuurwaarden – lijkt in deze omstandigheden veraf. Zodra
de laatste werken in dit gebied zijn uitgevoerd en het landschap terug in bloei komt, zal de winst wel duidelijk
zijn.
Via het wandelpad, dat na het broedseizoen wordt aangelegd, zal iedereen dan deze natuurpracht kunnen
bewonderen.
Op het einde van de zomer wordt een volgende fase aangevat. De percelen tussen Oude en Zwarte Beek meer
stroomafwaarts worden dan aangepakt.
Ook in de Hogenbos zal er dan gewerkt worden. Hier zal gestreefd worden naar het herstel van heischrale
graslanden waar schapen kunnen gehoed worden. Een situatie zoals ze bestond voor de massale aanplant van
de dennen. Een mooie overgang van heischrale graslanden, naar hooilanden om te eindigen in kleine zegge
vegetaties moet het resultaat zijn.
Hans Van den Bossche
Groot broek
Overslag
Erna klapt met... Mathilde Bartels
"Rangen, standen en opleidingen zeggen me
niets... het is de mens die er achter zit"
Wie bezoekerscentrum 'De Watersnip' zegt, zegt Mathilde Bartels.
Zij stond mee aan de wieg van het bezoekerscentrum. De van
Nederland afkomstige, flamboyante dame is als coördinator de
spilfiguur tussen professionelen en vrijwilligers, tussen bezoekers
en gidsen, tussen menselijkheid en starre regels.
1996
Vanuit de Stedelijke Adviesraad voor Leefmilieu Beringen, werd
een werkgroep opgericht om een bezoekerscentrum op te starten.
Mathilde, lid van de SAL, stelde zich kandidaat. Ze wist dat ze kon
organiseren en plannen, want voor BERO (de voorganger van
Natuurpunt Beringen) had ze al verschillende tentoonstellingen
opgezet samen met Willy Vanlook. "Met mijn vragenlijst reisde ik,
van het ene bezoekerscentrum naar het andere, door een groot
deel van Vlaanderen en Nederland. Overal sprak ik mensen aan over hun ervaring bij het oprichten van een
bezoekerscentrum en vooral over de problemen en valkuilen die ze waren tegengekomen. Informatie die ons bij
het ontwikkelen van ‘De Watersnip’ goed van pas kwam. Naast het mee ontwikkelen van de werking van ‘De
Watersnip’ en van de permanente tentoonstelling bracht mijn creativiteit me tot maken van tekeningen voor de
voedselpiramide. In mei 1997 opende 'De Watersnip' zijn deuren. Ik voelde het centrum zo'n beetje een stukje
van mezelf. Eigenlijk is dat nog altijd zo."
Natuur van kindsbeen af...
"We woonden op een boerderij met heel wat dieren. Als opgroeiend kind op de boerenbuiten, speelde ik ganse
dagen in de bossen. Op school deed ik mee aan het bouwen van hutten en graven van ondergrondse holen.
Nog altijd ben ik liever buiten bezig dan binnen."
"Mijn vader was ook jager. Als voorzitter van de jagersvereniging was hij medeoprichter van het jachtexamen
in Nederland. Hij nam me soms mee op drijfjacht. Wanneer ik een konijn of haas zag moest ik luid 'Partout'
roepen, zodat de jagers de dieren konden situeren. 'Tiro' was het woord voor opvliegend wild. Wat mijn vader
nooit is te weten gekomen, is dat ik me stilhield wanneer ik dieren zag. En regelmatig vals alarm gaf. Door mijn
toedoen zijn er heel wat wilde dieren kunnen ontsnappen (lacht)."
Natuur in België leren kennen...
We schrijven 1985 "Enkele leden van BERO –
waaronder Jos Jaspers- brachten een voordracht voor
het oudercomité van de Stedelijke Basisschool van
Koersel. Zo leerde ik BERO kennen en werd ik lid.
Kort nadien vierde BERO een jubileum aan de, toen
nog, zwemvijver. Paarden sleepten bomen en Jeanke
Verslegers stelde zijn oude huisjes op in een diorama
'echte' natuur. Het was één groot feest wat me steeds
is bijgebleven. Ik dacht: dit is een leuke vereniging!"
Als vrijwilliger een manusje-van-alles...
"De beheerwerken zoals het vroeger gebeurde vond ik hartstikke leuk. Zoals het plaggen op het militair domein
om een goeie biotoop te verkrijgen voor het klokjesgentiaan en gentiaanblauwtje. En wat dan superleuk was is
dat Willy Cools bij het uitrusten, uitleg gaf over het waarom we 'HET' allemaal deden."
"Bij het peilen van grondwater stapte ik in het elsenbroekbos iets te stoer. Té stoer want op een gegeven
moment zakte ik weg in het veen. Gelukkig was er Mon, die me redde. Spijtig genoeg laat mijn onderstel het
nu niet meer toe om op het terrein te werken."
Voor haar dochters en kleindochter zet Mathilde alles opzij...
"Mijn dochters zijn als vriendinnen voor mij. Ik nam hen vroeger overal mee naartoe, maar de natuurvirus is
niet echt tot hen doorgedrongen. Mijn kleindochter van vier geniet enorm van de natuur. Zij kan eindeloos
kijken naar bijv. een lieveheersbeestje. Ze schept visjes uit de vijver en dan zegt ze: "Kijk omie, er zitten
babyvisjes bij". Samen knutselen we kunstwerkjes met natuurlijke materialen. Hier kan ik zo van genieten."
Volgens Mathilde zou er zonder Natuurpunt Beringen heel wat minder en minder mooie natuur zijn in Beringen.
Natuurpunt Beringen is voor haar niet enkel een vereniging die zich inzet voor Natuur en een goeie
leefomgeving. Minstens even belangrijk is de persoonlijke vriendschapsbanden die de vereniging schept omdat
je allemaal hetzelfde doel nastreeft.
Mathilde Bartels... een bezige bij, die zich meer dan full-time inzet voor het
bezoekerscentrum, voor onze vereniging en voor de Beringse natuur.
Erna Aerts
Cursussen
Cursus Vogels inventariseren
Het afgelopen jaar heeft de Vlaamse overheid heel wat natuurbeheerwerken uitgevoerd in het broedgebied van de watersnip.
Het Agentschap voor Natuur en Bos voerde werken ui op het militaire domein en de Vlaamse Landmaatschappij in de vallei
van de Zwarte Beek. Beide ingrepen hadden de bedoeling de verbossing van het gebied terug te dringen en opnieuw een
openheid in het landschap te verkrijgen. Vooral de watersnip heeft nood aan een open landschap en ook andere soorten
hebben dit nodig. Het is belangrijk dat we weten wat het effect is van de beheerwerken op de aanwezigheid van de
watersnip en andere broedvogels.
De stad Beringen organiseert daarom een cursus vogels inventariseren in samenwerking met het bezoekerscentrum De
Watersnip en Natuurpunt Beringen en met de financiële steun van de provincie Limburg.
De cursus is gratis.
Inschrijven kan tot 21 maart bij :
[email protected][email protected] – 011/430238 (Annie Vanschooren)
Dinsdag
Dinsdag
Zaterdag
Zaterdag
25 maart
1 april
12 april
26 april
Theorie
Theorie
Praktijkwandeling
Praktijkwandeling
19.30
19.30
20.00
07.00
Cursus Marcrofotografie en close-up voor beginners
Prijs : 18 euro leden Natuurpunt, 24 euro niet-leden
Inschrijven : ‘De Watersnip’, 011/450191, [email protected]
Begeleider : Jean-Claude Delforge
Donderdag
10 april
Theoretische inleiding
Zaterdag
12 april
Praktijkoefening
Donderdag
17 april
Bespreking foto’s
19.30
13.30
19.30
Cursus Dagvlinders
Prijs : 24 euro leden Natuurpunt, 24 euro niet-leden
Inschrijven : ‘De Watersnip’, 011/450191, [email protected]
Lesgever : Joeri Cortens (Natuurpunt Educatie)
Dinsdag
6 mei
Theorie 1
Zaterdag
10 mei
Praktijk 1
Dinsdag
13 mei
Theorie 2
Zaterdag
7 juni
Praktijk 2
19.30
13.30
19.30
13.30
uur
uur
uur
uur
Activiteitenkalender
Zaterdag, 22 maart – 9.00 uur
De Kluut
Opruimactie aan de Kluut – Bosstraat z/n (tegenover nr. 130) Koersel
Info: Willy Cools T 0474/993619
Zondag, 6 april – 14.00 uur
De Watersnip
Seizoensaftrap : begeleid wandelen en een extraatje
Zondag, 13 april – 6.00 uur
Ochtendwandeling met ontbijt - kostprijs: € 7,00
Vooraf inschrijven via 011/450191 of [email protected]
De Kluut, Bosstraat tegenover nr. 130, Koersel
Dinsdag, 15 april – 14.00 uur
De Watersnip
Natuurstudie en –beheer in de Zwarte Beekvallei
Maandag, 21 april – 14.00 uur
De Watersnip
Natuurspeurdertjes : ‘Paasmaandagkriebels’
Zondag, 27 april – 10.00 uur
OC De Buiting, Tessenderlosestwg 18,Paal
Erfgoeddag
Zondag 4 mei – 14.00 uur
De Watersnip
Op zoek naar kikkers, padden en salamanders
Zondag, 18 mei - 14.00 uur
Park v/d directeur, Koolmijnlaan, Beringen
Dag van het Park
Zondag, 18 – 14.00 uur
De Watersnip
Natuurspeurdertjes in actie
‘Diertjes groot en klein’
Donderdag 29 mei – 14.00 uur
De Watersnip
Onze stapschoenen achterna
Zondag, 1 juni – 14.00 uur
De Watersnip
De natuur op haar hoogtepunt
Maandag, 9 juni – 14.00 uur
De Watersnip
De beekvallei op haar mooist
Zondag, 15 juni – 14.00 uur
De Watersnip
Natuurspeurdertjes : ‘Oren, ogen en neusjes open’
Zondag 29 juni – 13.00 – 18.00 uur
De Watersnip
Schaapscheerfeest
Natuurspeurdertjes :
Voor kinderen van 5 tot 7 jaar
Deelname : 1,50 euro per kind
Beestenbende – woensdag 9 april om 14.00 uur
Crea en spel voor kinderen van 7 tot 12 jaar.
Deelnameprijs : € 5,00 per kind (drankje, koekje en knutselmateriaal inbegrepen).
Inschrijven : 011/450191 of [email protected]
Locatie : 'De Watersnip'.
Meer info over activiteiten, cursussen… www.natuurpuntberingen.be
De veldkrekel (Gryllus campestris)
Voorlopig heeft de winter het laten afweten en maakt de lente stilaan haar opwachting. Op de heide en in de
stuifzandgebieden zullen we binnenkort weer de kri..kri..kri geluiden kunnen opvangen van een klein, robust
zwart kereltje die voor zijn holletje zijn liedje zingt om zo een vrouwtje te lokken.
Deze kleine knaap is de veldkrekel. Hij bewoont zelfgemaakte holletjes op droge terreinen. De veldkrekel is
een forse, zwarte tot zwartbruine krekel. Zijn lichaam is rond met een gedrongen kop. Kop en halsschild zijn
zeer stevig en glanzend zwart en de voorzijde lijkt enigszins op een helm.
Bij het mannetje is de vleugelbasis lichter tot geel; bij het vrouwtje zijn de vleugels overwegend bruin. De
mannetjes worden 18 tot 26 mm lang, de vrouwtjes 19 tot 27 mm. Daar de vrouwtjes een legboor bezitten
waarmee de eitjes in de bodem worden afgezet, zijn ze gemakkelijk van de mannetjes te onderscheiden. De
cerci (uitsteeksels achterlijf) zijn bij beide geslachten relatief lang en draadvormig. Over hun functie is men in
het ongewisse.
Zoals reeds vermeld bestaat het biotoop van de veldkrekel uit zonnige, droge en schrale, lichtbegroeide
plaatsen. Vandaar dat hij in België, vooral voorkomt in de Limburgse en Antwerpse Kempen. De veldkrekel is
een warmteminnende en bodembewonende soort die noch vliegt, noch klimt. Om zich te beschermen graaft hij
een gang onder graspollen of plantenwortels. Met zijn sterke kaken werkt hij, achterwaarts kruipend, een
hoopje aarde naar buiten. Daar verspreidt hij het materiaal door krachtig met de achterpoten te bewegen,
zodat het uitgegraven materiaal niet opvalt tussen de planten. De tunnel is meestal tussen de 20 en 30 cm
lang met een diameter van 15 mm en eindigt in een kleine kamer. In dit ondergronds verblijf wordt geschuild
bij slecht weer of bij gevaar.
Door de schraalheid van zijn biotoop is de veldkrekel niet erg kieskeurig. Op zijn menu staan kruiden, grassen,
zaden, struikhei en dode dieren (omnivoor = alleseter).
Vanaf eind april maakt het mannetje voor zijn hol een soort podium door een aantal planten weg te knagen.
Eens de temperatuur 13 à 14°C bereikt, begint het
zonnen en tjirpt hij, zowel ’s nachts als overdag, om
een vrouwtje te lokken. Het zo typische kri..kri..kri
geluid ontstaat door het schuiven van de linker- onder
de rechtervleugel. Als er een vrouwtje in de buurt is,
gaat hij haar met kleine rukjes achterwaarts
benaderen. Is ze paringsbereid dan wurmt hij zich
onder haar en deponeert een zaadpakketje in haar
geslachtsorgaan. Na de bevruchting wordt de balts
verder gezet om te beletten dat een ander mannetje
het pakketje zou verwijderen.
De vrouwtjes leggen met behulp van hun legboor,
reeds in mei hun eerste eitjes in kleine pakketjes van
20 à 40 stuks, in de grond. In juni komen de nimfen
uit de grond gekropen (1 mm lang). Ze groeien zeer
snel zodat ze na een 6-tal weken al 20 mm lang zijn. Vooraleer ze volwassen zijn moeten ze een aantal malen
vervellen.
Nu de taak van de imago’s volbracht is, is hun liedje uitgezongen (!!!) en sterven ze doorgaans eind juli. De
grotere nimfen nemen nu meestal de holtes van hun voorgangers in!
Willy Neys
Meer info over Natuurpunt Beringen?
www.natuurpuntberingen.be
e-mail: [email protected]
tel: 011 45 01 91
Redactie: Willy Neys, Maria Beerten,
Annie Vanschooren en Erna Aerts
Werkten mee: Hans Van den Bossche en
Mathilde Bartels
V.U. Willy Neys p.a. Grauwe steenstraat 7/2
3582 Beringen