de MBO·krant - Kennisland

de MBO·krant
Alfa-college en het Noorderpoort bundelden hun
opleidingen en zorgen zo
voor een doelmatig aanbod. De MBO•krant sprak
met enkele betrokkenen.
Pagina 3 MBO15
‘We maken niet alleen het
onderwijs, maar ook al
onze diensten duurzaam.’
Aan het woord is Ira von
Harass van Scalda. Een
interview met haar over het
keuzedeel Duurzaamheid.
Team Nederland wil bij de
aankomende WorldSkills
de medailleoogst van de
vorige editie overtreffen.
Hoe bereiden de mbo-talenten en hun begeleiders
zich voor?
Pagina 7 Onderwijspioniers
Pagina 10 WorldSkills
nummer 27
juni 2013
Pagina 10 Uitblinkerverkiezing
Pagina 11 In de praktijk
Wanneerdoelmatig?
Het opleidingsaanbod noemen we
doelmatig als er sprake is van:
• goede aansluiting met de
behoefte van studenten (veel
studenten zijn tevreden over
hun opleidingkeuze)
• goede aansluiting met de
behoeftes op de arbeidsmarkt
(goed arbeidsmarktperspectief)
• een efficiënte organisatie van
het onderwijs in een regio (er
zijn bijvoorbeeld weinig kleine
onrendabele opleidingen).
Het ROA-rapport kun je downloaden via http://bit.ly/ROAdoelmatigheidmbo.
Bijsluitermboin
ontwikkeling
Er zijn volop kansen op de arbeidsmarkt voor mbo’ ers. Vooral voor niveau 3 en 4 (zie ook pagina 6).
Oordeel doelmatigheid mbo over het algemeen positief
Waarliggendekansenvoormbo’ers?
Telkens als er over arbeidsmarkttekorten gesproken wordt,
wijzen de vingers richting de technieksector. Maar er zijn
meer sectoren waar je nu en straks, als de crisis voorbij is,
als afgestudeerde mbo’er goede arbeidsmarktperspectieven hebt. De MBO•krant spitte enkele recente verkenningen
door en sprak met Frank Cörvers, een van de opstellers van
het ROA-rapport ‘Doelmatigheid mbo in de regio’.
Het kan niemand zijn ontgaan:
de roep om technisch geschoold
personeel is, nu al, groot. Allerlei
organisaties laten alarmbellen rinkelen en slaan de handen ineen om de
tekorten terug te dringen. Zoals acht
technische kenniscentra die zich
verenigd hebben in de zogeheten T8
(www.t8arbeidsmarktonderzoek.
nl). Of het onlangs door kabinet,
werkgevers, onderwijs (o.a. de MBO
Raad) en de werknemersorganisaties
gesloten Techniekpact.
Wie nu kiest voor een technische
opleiding, heeft goede perspectieven. Ook op mbo-niveau. Vooral
voor mbo-3 en -4. Sla de sectorrapporten van het UWV er maar op na.
Het onlangs verschenen technical
report Doelmatigheid mbo in de regio
van het Researchcentrum Onderwijs-Arbeidsmarkt (ROA) laat zien
dat ook het heden veel kansen biedt
voor technici: de technische sector
wordt als een ‘probleemgebied’
aangeduid: er is een tekort aan mbogediplomeerden. 26 procent van de
schoolverlaters heeft een diploma
van een technische opleiding, terwijl
er werk is voor nog 10 procent meer.
Hoe staat het met de banen in de
andere sectoren? Uit het ROArapport blijkt dat het opleidingsaanbod in het mbo over het algemeen
redelijk goed afgestemd is op de
regionale arbeidsvraag. Met name
bij de sectoren Economie, Groen
en Gezondheidszorg is het percen-
tage gediplomeerde schoolverlaters
vrijwel evenredig aan het aandeel in
de werkzame beroepsbevolking dat
nodig is. ‘Dat is aan de ene kant niet
zo vreemd, aan de andere kant toch
verrassend. Omdat er veel geklaagd
wordt’, vertelt Frank Cörvers, een
van de opstellers van het ROA-rapport. En dat terwijl er eigenlijk maar
twee probleemgebieden zijn: de
hierboven al genoemde technische
opleidingen en de sociaal-culturele
opleidingen. Daar is juist een overschot: 30 procent van de schoolverlaters volgt een opleiding in deze
sector, terwijl de werkgelegenheid
voor mbo’ers met deze opleidingsachtergrond maar 19 procent is
van het totale aanbod. ‘Dat heeft
waarschijnlijk een directe relatie
met de gepercipieerde tekorten in de
techniek’, stelt Cörvers.
Verschuiving?
Is de oplossing van het bovenstaande probleem dan dat er meer
mensen die nu voor een sociaalculturele opleiding kiezen of een
andere opleiding voor een beroep
waarnaar weinig vraag is, moeten
switchen naar de techniek (zoals minister Bussemaker graag ziet)? Cörvers: ‘In het algemeen kan het geen
kwaad als er een lichte verschuiving
plaatsvindt. Maar het gaat om
relatief kleine verschuivingen. Voor
de zogenaamde niet-pretstudies is er
bijvoorbeeld 5 procent werkloosheid
onder de schoolverlaters en voor de
zogenaamde pretstudies 10 procent.’
‘Ik wil liever benadrukken dat het
opleidingniveau van de mbo-studies
veel belangrijker is dan de richting’
vervolgt Cörvers. ‘De werkloosheid
onder niveau 4 is veel lager dan
onder niveau 1 of 2. De verschillen in werkloosheid en aansluiting
tussen opleidingen voor beroepen
waar veel of juist weinig vraag naar
is, zijn op het hoogste niveau 4 veel
kleiner dan op de laagste niveaus.
Met andere woorden: als iemand
goed is in zijn vak is, dan komt hij
of zij, ongeacht de opleidingsrichting, veel gemakkelijker aan de slag
dan iemand met minder goede
kwalificaties.’
Lees verder op pagina 6
Als (toekomstige) studenten
een goed beeld hebben van de
arbeidsmarktrelevantie en de
kwaliteit van opleidingen, kunnen
zij een beter afgewogen keuze
maken. Tot nu toe is het echter
lastig om hierover toegankelijke,
eerlijke en objectieve informatie te vinden. Vandaar dat de
stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) in
opdracht van het ministerie van
OCW momenteel een opleidingsbijsluiter voor het mbo ontwikkelt.
Dit gebeurt onder andere samen
met het onderwijs, het bedrijfsleven en (aankomende) studenten.
De eerste bijsluiters worden vanaf
augustus 2013 opgenomen in
het voorlichtingsmateriaal van de
onderwijsinstellingen.
DeMBO•krant
injebrievenbus?
De MBO•krant wordt op veel
scholen gratis verspreid. Maar
wist je dat je de krant ook op
je thuisadres kunt ontvangen?
Stuur dan een e-mail naar
[email protected] en ontvang zes maal per jaar je eigen
MBO•krant op de deurmat. Een
abonnement kost slechts € 25
per jaar.
2
de MBO·krant
Macrodoelmatigheid:scholenzijnaanzet
Het is de verantwoordelijkheid van de scholen zelf om
onderling tot een goede regionale afstemming van het
opleidingenaanbod te komen. Pas als scholen stelselmatig
weigeren samen te werken, komen eventueel sancties in
beeld. Aldus minister Jet Bussemaker, tijdens een debat in
de Tweede Kamer over macrodoelmatigheid in het mbo.
Veel Kamerleden maken zich zorgen over scholen die opleidingen
aanbieden zonder een duidelijk
arbeidsmarktperspectief. ‘Leiden
we niet op voor werkloosheid?’, zo
vroeg Karin Straus (VVD) zich af.
Iedere opleiding zou volgens haar
een studiebijsluiter moeten bevatten, met informatie over baanperspectieven en het startsalaris. Zodat
jongeren weten voor welke studie
ze kiezen. In de prestatiebekostiging die in het mbo ingevoerd zal
worden, zou wat Strauss betreft ook
rekening gehouden moeten worden
met de aansluiting van de opleidingen op de arbeidsmarkt. Scholen die
opleidingen aanbieden met goede
arbeidsmarktkansen zouden daarvoor beloond moeten worden.
Ingewikkeld
Glazen bol
‘Niemand heeft een glazen bol’, zo
meende Michel Rog (CDA). Het is
bijzonder ingewikkeld om ontwikkelingen op de arbeidsmarkt goed
te voorspellen. Te veel nadruk op de
arbeidsmarktkansen kan de positie
van kleinschalige, unieke opleidingen schaden. Het is inderdaad
gevaarlijk, zo stelde Eric Smaling
van de SP, om scholen via de bekostiging af te rekenen op het arbeidsmarktsucces van de afgestudeerden.
Harm Beertema (PVV) wees erop
dat veel leerlingen die een technische opleiding hebben afgerond uiteindelijk werk vinden in een andere
sector. Is het dan niet heel lastig om
via projecten als het Techniekpact
het aantal technici te verhogen?
Jet Bussemaker: ‘Samen tot afstemming komen’
Minister Jet Bussemaker gaf in haar
antwoorden aan dat het inderdaad bijzonder ingewikkeld is om
ontwikkelingen op de arbeidsmarkt
te voorspellen. ‘Wie had drie jaar
geleden kunnen voorspellen dat het
aantal banen in de kinderopvang
en de bouw zo sterk zou dalen?’, zo
vroeg zij zich af. Het is volgens haar
de taak van scholen om in nauwe
samenwerking met het regionale
bedrijfsleven een zo goed mogelijke
inschatting te maken van de toekomstige vraag op de arbeidsmarkt.
De minister maakte duidelijk dat
het primair de verantwoordelijkheid
van de scholen zelf is om onderling
tot een goede afstemming te komen.
Zij verwees hierbij naar het initiatief van de Rotterdamse scholen
Zadkine en Albeda College om het
opleidingenaanbod beter onderling
af te stemmen. Ze zegde toe binnenkort met een brief te komen over
de initiatieven in Rotterdam. In die
brief zal ze ook ingaan op de ontwikkelingen in het werkgebied van
het voormalige Amarantis (Utrecht/
Amersfoort) en het rapport van de
commissie-Vermeulen hierover.
Escalatieladder
De minister riep de scholen nadrukkelijk op om samen met gemeenten
en het bedrijfsleven onderling tot
een optimale afstemming te komen.
Het is volgens haar zeker mogelijk
dat in een regio meerdere scholen
actief zijn, zolang er maar sprake
is van goede afstemming. Scholen
moeten de energie niet primair richten op het beconcurreren van elkaar,
maar juist samenwerking zoeken.
Deze samenwerking kan niet van
bovenaf worden opgelegd. Regionale
samenwerking kan niet vanaf de
tekentafel plaatsvinden, maar zal
altijd maatwerk moeten zijn. Pas als
scholen stelselmatig weigeren samen
te werken, kan op enig moment als
ultieme stap op de escalatieladder
het ministerie met sancties komen.
Maar de minister gaf duidelijk aan
dat haar voorkeur sterk uitgaat naar
afstemming op regionaal niveau,
waarbij wat haar betreft ook de gemeenten een belangrijke rol hebben:
‘Ik kan mij voorstellen dat de school
heel regelmatig bij de wethouder op
bezoek gaat.’
WetsvoorstelMacrodoelmatigheid
Het kabinet heeft een wetsvoorstel in voorbereiding over macrodoelmatigheid in het mbo. Het voorstel komt in januari 2014 naar de
Tweede Kamer. De wet zou in werking moeten treden per 1 januari
2015. De oproep aan de scholen is om nu al kritisch te kijken naar het
opleidingenportfolio. MBO15 kan hierbij scholen ondersteunen. Neem
voor informatie hierover contact op MBO15 of met Cees Jan van Overveld: [email protected]
‘Focusopvakmanschap’opkoers
De mbo-scholen werken hard aan de implementatie van de maatregelen van het Actieplan mbo ‘Focus op Vakmanschap 2011-2015’.
Veel maatregelen kunnen al per 1 augustus
2014 van kracht worden. Dat concludeert
MBO15 in de voortgangsrapportage ‘Het
vervolg’.
Het programmamanagement MBO15 is in 2011 door de
minister van Onderwijs ingesteld om een aantoonbare
bijdrage te leveren aan de invoering van het Actieplan
mbo ‘Focus op Vakmanschap’. Jaarlijks rapporteert
MBO15 over de vorderingen die scholen maken rond
de invoering van het Actieplan. In de rapportage ‘Het
vervolg’ (april 2013) concludeert het programmamanagement dat de scholen over het algemeen goed op
koers liggen. Dat geldt zeker voor de maatregelen uit het
wetsvoorstel ‘Doelmatige leerwegen en het moderniseren van de bekostiging van het beroepsonderwijs’, zoals
het verkorten en intensiveren van het onderwijs. Dit
wetsvoorstel is ondertussen door de Tweede Kamer aangenomen en komt binnenkort aan de orde in de Eerste
Kamer. In de rapportage constateert het interviewteam
van MBO15 dat de scholen tevreden zijn over de versoepeling van de urennorm die minister Bussemaker kort
na haar aantreden doorvoerde. Mede daardoor kunnen
de scholen goed leven met het wetsvoorstel en moeten
zij in staat zijn op basis hiervan ‘degelijke en eigentijdse
opleidingen’ aan te bieden.
Kwalificatiedossiers
De opstellers van de rapportage – het Interviewteam
van MBO15 – doen ook de aanbeveling om de scholen
de ruimte te geven om zelf vorm en inhoud te geven
aan hun portfoliobeleid in het kader van een doelmatig
aanbod van opleidingen. ‘Zie op korte termijn af van
eventuele interventies’, zo luidt het advies aan de minister. Pas in 2014 zou de balans opgemaakt moeten worden
en bepaald moeten worden of overheidsinterventies
nodig zijn.
De rapportage pleit verder voor een tijdige oplevering
van de nieuwe kwalificatiedossiers. Als er meer tijd nodig
is voor herziening van deze dossiers zou de minister met
een implementatiejaar kunnen werken. Het is wel van
groot belang, volgens de rapportage, de maatregelen uit
het wetsvoorstel ‘Doelmatige leerwegen’ per 1 augustus
2014 te laten ingaan.
Bij het ter perse gaan van deze krant werd bekend dat
de minister inderdaad aldus heeft besloten: de nieuwe
kwalificatiedossiers worden nog niet per 1 augustus 2014
ingevoerd, de overige maatregelen wel.
De basis op orde,
de lat omhoog
Het vervolg
Onderwijsteams
Zoals gebruikelijk bevat de rapportage ook aanbevelingen aan de scholen. Volgens MBO15 is het van belang
dat mbo-bestuurders voldoende ruimte bieden aan de
onderwijsteams: ‘Breng de onderwijsteams in positie.
Stimuleer ze om de beschikbare professionele ruimte
daadwerkelijk te benutten.’ Ook pleit de rapportage voor
voldoende aandacht voor de veranderkundige aspecten
van de modernisering van het mbo. De implementatie
van het Actieplan mbo betekent immers het uitvoeren
van een complex veranderingsproces. De rapportage sluit
af met de oproep ‘aan eenieder’ om aan de slag te blijven
om het mbo in Nederland ‘groeiend en bloeiend’ te
houden, opdat jongeren en jongvolwassenen perspectief
hebben op ontplooiing in werk of een vervolgopleiding.
MBO15_rapportage2013.indd 1
09-04-13 16:08
Kijk voor meer informatie over de vervolgrapportage op www.mbo15.nl
Focus op Vakmanschap
juni 2013
3
De bouwopleidingen naar het Alfa-college,
Motorvoertuigentechniek naar het Noorderpoort. Zie daar in een notendop de bundeling
van opleidingen die beide ROC’s het afgelopen
jaar in het kader van de doelmatigheid hebben
ondernomen. Het zorgt bij beide scholen voor
beter onderwijs, zo is de overtuiging.
Voor een goede opleiding zijn
investeringen nodig in praktijkruimten en apparatuur. Een nauwe
samenwerking met het bedrijfsleven.
En bovenal voldoende studenten.
Aan deze voorwaarden is moeilijk
te voldoen als twee onderwijsinstellingen in één en dezelfde stad uit dezelfde ruif eten. Dit beseften ook het
Alfa-college en het Noorderpoort.
De ROC’s zochten elkaar op om te
kijken hoe zij hun opleidingenaanbod doelmatiger konden inrichten.
De oplossing: een bundeling van opleidingen. De bouwopleidingen van
het Noorderpoort zijn inmiddels
overgebracht bij het Alfa-college.
Kort daarop gevolgd door Elektrotechniek, Installatietechniek en
Koude techniek, alle verwant aan de
bouwopleidingen. De motorvoertuigenopleidingen van het Alfa-college
kregen op hun beurt onderdak bij
het Noorderpoort. En in het kielzog
daarvan ondernamen ook de opleidingen Metaal en Procestechniek
dezelfde route; zij sluiten immers
goed aan op de autotechniekopleidingen. Gevolg: twee gespecialiseerde hotspots in Groningen. Weg
versnippering, weg verschraling, weg
verdunning.
Wennen
‘We hebben de juiste keuzes gemaakt’, vertelt Henk Huberts, de
opleidingsmanager die de bundeling van opleidingen namens het
Alfa-college begeleidde. ‘We merken
dat het bedrijfsleven de clustering
zeer op prijs stelt. Waar zij voorheen
zowel bij het Noorderpoort als bij
ons aan moesten kloppen, hebben ze nu maar één adres. Alles is
meer gestroomlijnd, helderder. En
nog meer dan voorheen ingericht
op de thema’s van nu: Duurzaamheid, Energie, Healthy Ageing en
Comfortabel Wonen. Dat spreekt
zowel het bedrijfsleven als onze
studenten aan.’ ‘Natuurlijk was het
in het begin wennen’, voegt Richard
den Ouden, teamcoördinator en
docent Bouwkunde niveau 4, toe.
‘Ik werkte al op het Alfa-college en
had voorheen vier collega’s in mijn
team. Samen leidden we ongeveer 85
leerlingen op. Nu heb ik 12 teamleden en 225 leerlingen. Een fikse
schaalvergroting, maar wel een die
voordelen oplevert. Je kunt taken en
lessen verdelen en krijgt zo de kans
je te richten op een of twee specifieke vakken. Voor elk specialisme
hebben we nu twee mensen in huis.
Hierdoor kun je elkaar aanscherpen:
hoe doe ik iets, hoe doe jij dat? Erg
leerzaam.’
Afstemming
Den Ouden en zijn team kregen
ruim een jaar de tijd om een stevige,
gebundelde Bouwkundeopleiding
neer te zetten. Daarbij werden
ze begeleid door Huberts. Op de
achtergrond, onderstreept de opleidingsmanager. ‘Wij werken hier met
professionele teams die zelf voor de
invulling van hun onderwijs zorgen.
Bij het Noorderpoort is dat minder
het geval. Waardoor ik regelmatig
vragende blikken kreeg bij de gezamenlijke bijeenkomsten. Ik heb de
nieuwe teamleden steeds op de eigen
verantwoordelijkheid gewezen: dat
is aan jullie. Ook dat was wennen.
Nu ervaren ze het als prettig om zelf
het initiatief te nemen.’ ‘Het ging
eigenlijk heel soepel’, beaamt Den
Ouden. ‘Voor 85 procent deden we
al hetzelfde. De rest moesten we
afstemmen. In dat proces is bijvoorbeeld besloten om onze autonome
werkwijze te hanteren en de wijze
van examinering van het Noorderpoort over te nemen. Het is een
kwestie van geven en nemen.’
Richard den Ouden, teamcoördinator en docent Bouwkunde niveau 4 bij het Alfa-college:
‘Het was in het begin wel wennen’.
Noordelijke bundeling opleidingen zorgt voor twee
gespecialiseerde hotspots
‘Het is een kwestie
van geven en nemen’
Helder communiceren
Ook buiten de opleidingen om was
er nauwe samenwerking tussen
beide ROC’s om de bundeling in
goede banen te leiden. Bijvoorbeeld
op het vlak van de communicatie.
Helder en eenduidig communiceren
is een must, zeker bij een verhuizing
van enkele tientallen medewerkers
en zo’n duizend leerlingen. ‘Medewerkers, leerlingen en hun ouders
moeten begrijpen wat er gebeurt
en merken dat we het zorgvuldig
aanpakken’, vertelt Hanneke van de
Velde, beleidsmedewerker/adviseur
Marketing, Communicatie en Voorlichting. ‘Alle direct betrokkenen zijn
persoonlijk geïnformeerd. Daarbij
was timing essentieel: de voorlichtingsmomenten van het Alfa-college
vielen precies samen met die van het
Noorderpoort. Het is immers een
kleine wereld. Sommige van onze
medewerkers zijn getrouwd met
medewerkers van het Noorderpoort.
Je wilt niet dat de een het wel weet
en de ander niet.’
staan. We benoemden doelstellingen
en uitgangspunten en keken welke
bestaande communicatiemiddelen
ingezet konden worden. Vervolgens
wisten we stap voor stap wat we
moesten doen.’
Business case
Om deze minutieuze afstemming
te realiseren zaten de communicatieadviseurs van beide ROC’s vanaf
het begin van het traject bij elkaar
aan tafel. Van de Velde: ‘Er was al
een business case, waarin het gehele
proces helder beschreven stond,
inclusief een korte communicatieparagraaf. Die vormde de opmaat voor
onze gezamenlijke communicatiekalender, waarin de communicatiemomenten voor de diverse doelgroepen
Realisme en nuchterheid
De aandacht was eerst vooral intern
gericht. ‘Pas toen alles op orde was
en de direct betrokkenen op de
hoogte waren, zijn we naar buiten
getreden’, aldus Van de Velde. ‘Ook
dit gebeurde gezamenlijk. Zelfs in
dezelfde bewoordingen. ’
Een tastbaar resultaat van de nauwe
samenwerking. Die ook in de ogen
van Van de Velde soepel verliep.
‘Beide onderwijsinstellingen kennen
elkaar, vertrouwen elkaar. En beseffen dat deze stap noodzakelijk is. De
lijntjes zijn kort, zodat je snel zaken
kunt realiseren en echt iets goeds
kunt neerzetten. Het is hier in de
provincie ook niet als een grote klap
aangekomen. Realisme en nuchterheid vieren hier hoogtij. Ook daar
waar het over de christelijke signatuur gaat. Alfa-college is christelijk,
Noorderpoort openbaar. Als je
bewust kiest voor een christelijke
school en dan toch ineens naar een
openbare moet – of andersom – is
dat een stap die je niet moet onderschatten. Maar er is begrip. Men
snapt de urgentie. En daar kunnen
we verder op bouwen.’
De vervolgstap:
het Technisch Innovatie Centrum
Meerdere bundelingen
Door de bundeling van Bouwopleidingen op het Alfa-college was een
verbouwing van de locatie nodig. Er kwam een nieuwe kantine en
inmiddels wordt er druk gebouwd aan het zogeheten Techniek Innovatie
Centrum (TIC), waar ook de Bouwopleidingen onderdak krijgen. ‘De plannen lagen al op de plank’, vertelt Henk Huberts. ‘Het was alleen wachten
op het juiste moment. Nu krijgen we de kans om hier een ontmoetingsplaats voor onderwijs en bedrijfsleven neer te zetten, waar we samen
leren en samen werken.’ Meer weten? Bekijk dan het filmpje op
http://bit.ly/TICAlfa.
De bundeling van de technische opleidingen van Alfa-college en het
Noorderpoort staat niet op zichzelf. Eerder al sloeg de opleiding Sport &
Coaching (Alfa) de handen ineen met Sport & Business (Noorderpoort).
Verder werkt Alfa-college ook met het Drenthe College aan doelmatigheid: per 1 augustus 2013 worden de opleidingen Kapper, Schoonheidsverzorging, Verzorgende en Verpleegkundige PLUS die het Alfa-college
aanbiedt in Emmen overgedragen aan het Drenthe College. Het Alfacollege neemt op zijn beurt het komend schooljaar de opleiding Brood
en banket, Educatie en Bouwkunde over van het Drenthe College.
4
de MBO·krant
#Netwerkschool
Elke MBO•krant selecteert Iris van Bossum, beheerder van het
Twitteraccount van de Netwerkschool, enkele interessante
tweets.
Saskia Beeldman @SaskiaBeeldman
#Slottr: eenvoudig inschrijfsysteem voor tienminutengesprekken. Lees het blog van @ernomijlandhttp://
ow.ly/kB6rb
Erno Mijland blijft zinvolle toepassingen bedenken voor sociale
media in het onderwijs. Nu weer het gebruik van Slottr. Slottr kun je
gebruiken voor het indelen van allerlei afspraken. Zo ook oudergesprekken. Ouders schrijven zichzelf online in op tijdstippen die jou
handig uitkomen. Alle administratieve gepuzzel om ouderavonden
te organiseren is dus vanaf heden verleden tijd!
Iris van Bossum @iris013
#Notetoself: http://projectofhow.com
Thx @annetkloprogge!
Tijdens de Netwerkschool Inspiratiedag van 29 maart bij SintLucas
in Boxtel gaf oud-studente Annet Kloprogge een workshop over
Hyper Island. Een fantastisch gepersonaliseerd onderwijstraject a la
‘Knowmads’, waarbinnen bedrijven en volwassen individuen zich in
een dynamisch jaartraject ontwikkelen, groeien en proberen vooruit
te lopen op de wereld van morgen. Kloprogge was erg enthousiast
over ‘Project of How’. Een prachtig en open platform op website en
Facebook, waarbinnen methodes ter bevordering van creatief denken worden verzameld. Doe er je voordeel mee.
hetkind @hetkind
‘Overvraag kleuters dus, alstublieft’ http://bit.ly/Z0ayQl
Een prikkelende quote die uitnodigt tot lezen. Deze post is er uiteraard niet op gericht om kleuters gestresst te maken. Wel vindt de
auteur het belangrijk om aan te geven dat het Nederlandse onderwijssysteem niet beter wordt door minder te vragen van onze jeugd,
maar beter door juist meer, wellicht andere dingen te vragen. Laat
dus zelfs kleuters hun creativiteit inzetten en nadenken over ‘echte’
problemen. Niet minder vragen, maar meer maatschappijgericht.
Leg de lat hoog, en benoem hun successen. Uiteraard ook toepasbaar
op mbo’ers.
annemiekgijsbers @ANMK_tweets
“@mylenesamuels: 98% van de jongeren vertrouwt
reclame niet!* http://bit.ly/10ysvla ” goede blog!
Jongeren zijn zo opgegroeid met reclame, dat ze er dwars door de
gebakken lucht heen kijken en doorheen prikken. Ze zijn allergisch
voor trucs. Voor Netwerkschool een volstrekt logische gedachte;
wil je je onderwijs werkelijk updaten en toekomstbestendig maken?
Luister dan naar je studenten! Vraag om hun mening en doe er iets
mee. Behandel ze als volwassenen en verwacht het verantwoordelijke
gedrag dat daarbij past. Laat ze invloed uitoefenen op hun professionele ontwikkeling en de keuzes die daarbij horen. Vraag ze per
periode/aan het einde van een schooljaar hoe ze het jaar hebben
ervaren en waar verbeteringen mogelijk zijn. Neem ze ook mee in de
onderwijsorganisatie. Betrek ze bijvoorbeeld bij het aannamebeleid
van docenten en wellicht ook bij het aannemen van nieuwe studenten. Betrek ze bij de beoordeling van studentenwerk. Zo bouw je samen aan een frisse leeromgeving met een aantrekkelijk curriculum!
NetwerkschoolInspiratiedag:
positieveverhalen,
enthousiastestudenten
Tijdens de tweede Netwerkschool Inspiratiedag staat de
dialoog tussen de vijf Netwerkscholen en geïnteresseerden
centraal. De leerlingen – dé ambassadeurs van de Netwerkschool – spelen de hoofdrol. Vijftig enthousiaste studenten
vertellen tijdens de Inspiratiedag over hun ervaringen. De
MBO•krant hoort veel positieve geluiden en een enkele
kritische opmerking. Conclusie: de Netwerkschool doet het
goed.
Donderdag 23 mei. Terwijl de regen
en hagel tegen de ruiten kletteren,
verzamelen zich in Hotel ’t Speulderbos in Garderen bijna honderd
geïnteresseerden voor de Inspiratiedag van de Netwerkschool. Het
is een gemêleerd gezelschap van
studenten, docenten en vertegenwoordigers van de deelnemende
netwerkscholen, bedrijven en andere
instellingen. Tijdens de uitstekende
lunch wordt er gezellig gekletst. Er
is volop rumoer: docenten en ietwat
zenuwachtige studenten kruipen
nog even bij elkaar om de puntjes
op de i te zetten van de presentaties
die de leerlingen straks gaan geven.
Kortom, een goed begin van deze
inspirerende middag.
Om 12.30 uur opent Rini Weststrate, projectdirecteur van de
Netwerkschool, de middag met een
kort praatje. ‘Het is de tweede keer
dat we een Inspiratiedag organiseren. De eerste dag leverde zoveel
inspiratie op dat we er een vervolg
aan wilden geven. Vandaag gaan
we dan ook zoveel mogelijk mét
studenten in gesprek. Zij ervaren
dagelijks wat het betekent om op de
Netwerkschool te zitten. Daarom
is het niet meer dan logisch dat zij
vandaag het programma dragen.’ Na
een korte uitleg over de Netwerkschool (vijf scholen, een experiment
van vijf jaar, 1.620 lesuren per jaar,
grote rol voor ICT, het hele jaar
open) mogen de vijf projectleiders
van de Netwerkscholen in een pitch
van drie minuten uitleggen waarom
de aanwezigen naar hun workshop
moeten komen. Een felle strijd barst
los. Steekhoudende argumenten
(‘Helicon Velp is de enige school die
als totale school overgegaan is op
het Netwerkschoolconcept’) strijden
met uitdossing (de in doktersjas en
met stethoscoop getooide Gert-Jan
Jacobs van het ROC van Nijmegenmaakt veel indruk) en enthousiasme (álle projectdirecteuren). De
studenten zijn ondertussen en met
enig rumoer naar de zalen vertrokken waar zij – onder begeleiding
van een moderator van SARV – hun
presentaties geven.
‘De eerste dag leverde
zoveel inspiratie op dat we
er een vervolg aan wilden
geven. Vandaag gaan we
dan ook zoveel mogelijk mét
studenten in gesprek.’
Na het plenaire deel loopt een lange
sliert deelnemers het korte stukje
richting de workshoprondes. Bij
de zalen aangekomen proberen de
studenten van de vijf Netwerkscholen de aanwezigen bij hun workshop
naar binnen te lokken. De studenten
van Netwerkschool Twente hebben
hun zenuwen onder bedwang; bij
SintLucas zijn de verwachtingen
hooggespannen: het gaat hier om
studenten Mediavormgeving. Helicon Velp probeert het met groene
tasjes en veel enthousiasme. In de
zaal staat een rad van fortuin, dat
tijdens de workshop ook echt wordt
gebruikt. Ten eerste voor een voorstelrondje en daarna om de deelnemers ook echt bij de workshop
te betrekken. De studenten – vijf
meiden en een jongen – vertellen vol
vuur over hun school. Ze zijn erg te
spreken over de ruimte die ze krijgen om zelf dingen te organiseren.
Dat varieert van een kerstgala en het
introkamp tot een zeezoogdierensymposium en een studentonderneming. Ook is er bij Helicon Velp veel
ruimte voor stages, waaronder in het
buitenland. Twee meiden vertellen
dat ze in Spanje bij een dierenasiel
stage gaan lopen. ‘Dat hebben we
geregeld via een docent op school.
Contact houden we per e-mail of via
skype.’ Samenvattend zeggen ze: ‘De
Netwerkschool geeft ons de kans om
onze eigen ideeën te ontwikkelen.’
Een deur verder vertellen zes leerlingen van Summa Engineering – allemaal jongens – over hun techniekopleiding. Ze gaan dieper in op hun
stage en de producten die ze daar
ontwikkelen. Wat te denken van een
inpakmachine voor chocolaatjes of
een demokoffer om te laten zien wat
domotica is. De jongens zijn blij dat
ze met hun nieuwe schoolgebouw
op het universiteitsterrein zitten.
‘Hierdoor kunnen we ook gaan
samenwerken met de universiteit
en de hogeschool. Echt netwerken.’
De leerlingen van het ROC van
Nijmegen – locatie Boxmeer, cluster
Zorg en Welzijn – vinden hun Netwerkschool heel bijzonder. Ze delen
hun eigen ervaringen: ‘In het eerste
jaar lijkt het lang leve de lol, omdat
er weinig structuur en regels zijn. Je
moet dus je eigen verantwoordelijkheid nemen en dat is lastig. Maar
ik ben er wel veel volwassener van
geworden.’ Twee meiden vertellen
over de studentonderneming die
ze hebben opgericht. ‘We verkopen
ergonomische kussens. Uiteraard
hebben we er ook een paar bij ons.
Geïnteresseerden kunnen er eentje
kopen.’ Dat is de ware netwerkgedachte, denken enkele aanwezigen.
De kussens vinden dan ook gretig
aftrek. Na de afsluitende workshop
waarin deelnemers en studenten
worden gemixt en waarin volop
ruimte is voor discussie, is het tijd
voor de afsluitende borrel. Daar
wordt fanatiek en bevlogen nagepraat én genetwerkt. Een geslaagd
eind van een inspirerende middag.
5
juni 2013
Tijdlijn herziening kwalificatiestructuur
Tot 01-12-2012
01-12-2012 - 01-02-2013
01-02-2013
31-06-2013
01-12-2013
kenniscentra ontwikkelen
kwalificatiedossiers (30%-50%)
SBB Toetsingskamer
toetst kwalificatiedossiers
aanbieding kwalificatiedossiers
aan minister van OCW
praktijktesten van herziene
kwalificatiedossiers afgerond
resterende kwalificatiedossiers
ingeleverd bij SBB Toetsingskamer
Eindpunt: 01-02-2014
Vaststelling herziene kwalificatiestructuur
Startpunt: 21-06-2012
brief minister met opdracht herziening kwalificatiestructuur
‘Nieuwekwalificatiestructuuris
vanonsallemaal’
Op 30 mei togen docenten,
praktijkopleiders en teamleiders naar het Kyocera Stadion
van ADO Den Haag. Niet voor
een voetbalwedstrijd, maar
voor het laatste nieuws over
de nieuwe kwalificatiestructuur in het mbo.
centrum ECABO en Yvonne van der
Steenhoven van de MBO Raad gingen in op het toetsen van de nieuwe
dossiers in de praktijk: de implementatietoets. Hieruit moet blijken
of de scholen onderwijs en examens
kunnen maken van de nieuwe dossiers en ze kunnen verwerken in
computersystemen. 80 van de 175
dossiers zijn nu getoetst.
‘De bijeenkomst bracht me meer
duidelijkheid’, zegt Maria Schuurman, regisseur onderwijsaanbod en
-vernieuwing op het Regiocollege in
Zaandam. ‘Met de uitwerking van de
keuzedelen kan ik nu verder. Over
het ontwikkelen van profielen heb
ik nog wel vragen. De herziening is
veel werk, want uiteindelijk moeten
we het onderwijs en de examens
opnieuw vorm geven. Voor de afdeling gezondheidszorg valt het mee,
onze dossiers worden niet in elkaar
geschoven. Wij houden de dossiers
voor helpenden, verpleegkundigen
en verzorgenden IG. Het was fijn
om met collega’s van andere scholen
te praten. We houden contact, want
waarom zou je ieder opnieuw het
wiel gaan uitvinden?’
Kirsten en Yvonne benadrukten dat
het vooral belangrijk is dat scholen
en praktijkopleiders samen om de
tafel gaan. Het blijkt dat er dan echt
een ander, beter curriculum ontstaat.
Verschuiving
Ook Rineke Therou vond het nuttig:
‘Het is een mooi moment om te
toetsen of je op de goede weg bent’,
aldus de mentor/docent Sport en
De bijeenkomst in Den Haag op 30 mei trok ongeveer 200 belangstellenden. Voor dezelfde bijeenkomst op 3 juni in
Doetinchem was evenveel animo.
beweging niveau 2 op het Koning
Willem I College in Den Bosch. ‘Ik
werk pas twee jaar in het mbo en zie
de herziening meer als verschuiving
dan verandering. De omschrijvingen van de dossiers, werkprocessen
en prestatie-indicatoren worden
eenvoudiger en concreter. Dat werkt
prettiger.’
Inputgebruikerspanels
Het gebruikerspanel bestaat nu uit
vele gebruikers. Begin mei ontvingen zij een digitale lijst met algemene vragen over het format en over
specifieke dossiers.
Uit de antwoorden blijkt dat de
gebruikers de leeswijzer en het
‘overzicht van het kwalificatiedossier’ duidelijk vinden. Zij zijn neutraal over de logica van de nieuwe
opbouw van dossiers en profielen.
Over een aantal specifieke dossiers
zijn stellingen voorgelegd. Bijvoorbeeld over Natuursteenbewerken:
‘Met behulp van keuzedelen kan
het aantal profielen gereduceerd
worden’. En Keuken: ‘De taal- en
rekeneisen zijn duidelijk genoeg
beschreven om er onderwijs van te
maken’. De resultaten worden teruggekoppeld aan de kenniscentra.
Wil je ook meepraten?
Je kunt inschrijven via
[email protected]
Stappen
Janneke Voltman van SBB legde
de stappen uit die zijn gezet. ‘De
kwalificatiedossiers zijn bondig en
helderder beschreven. In de dossiers
zijn diploma-eisen van verwante
beroepen slim geclusterd. Naast
een gemeenschappelijke basis en
een profieldeel wordt een keuzedeel
integraal onderdeel van het diploma.
Om meer houvast te geven voor
examens bevatten dossiers voortaan ‘kenmerkende beroepssituaties’.
Hierbij draait het om de kern van
het beroep, dat altijd terug moet
komen op het examen.’
Kirsten Wittenberg van kennis-
Echte verbetering
Gastheer deze middag was Harry
de Bruijn, lid van van het College
van Bestuur van ROC Mondriaan
in Den Haag. ‘Deze bijeenkomst
is heel belangrijk, want de nieuwe
kwalificatiestructuur is van ons allemaal. Het gaat vandaag verder dan
het creëren van draagvlak. We gaan
aan de slag met de kritische vragen
en opmerkingen zodat er een echte
verbetering komt, die gedragen is
door onderwijs, bedrijfsleven en politiek. We willen een goede, haalbare
en betaalbare kwalificatiestructuur.
Ik ben ervan overtuigd dat er een
stevige, maar ook flexibele structuur
komt, waar het mbo lang mee kan
doen. Zorgvuldigheid staat daarbij
voorop.’
TaalenRekenen
Mbo-docenten kennen de kwalificatiedossiers in het vastgestelde format.
Deze bieden voldoende ruimte en
houvast voor eigen invulling. Zij willen wel duidelijkheid over de taal- en
rekeneisen en vragen dan ook om
een eenduidige beschrijving.
Dit blijkt uit de publicatie van SBB
Toetsingskamer ‘Mijn notitieboek.
Altijd op de hoogte zijn van het laatste nieuws
over de kwalificatiestructuur?
Volg het op Twitter: twitter.com/mbokwalificatie
Of bekijk regelmatig: www.kwalificatiesmbo.nl
Mijn mening over de kwalificatiedossiers in 2012’.
Aanpassingen
Op www.mijnkwalificatiedossier.
nl kunnen docenten digitaal hun
mening geven over de (vastgestelde)
kwalificatiedossiers. De publicatie
bundelt een selectie van de opvattingen. Reacties op specifieke
dossiers worden doorgestuurd naar
de betrokken ontwikkelaars. De
Toetsingskamer neemt alle standpunten mee in de toetsing en bij de
adviezen aan het bestuur van SBB.
De dossiers zijn voor langere tijd
vastgesteld maar dankzij scherpe
opmerkingen uit de onderwijspraktijk is een aantal dossiers alsnog
aangepast en verbeterd.
SBB Toetsingskamer
De Toetsingskamer, een afdeling van
SBB, heeft als onafhankelijke taak
alle kwalificatiedossiers te toetsen.
Je kunt de publicatie ‘Mijn notitieboek, mijn mening over de kwalificatiedossiers in 2012’ gratis bestellen
via [email protected] of
downloaden via www.kwalificatiesmbo.nl.
6
Doelmatigheid
de MBO·krant
Resultaten ROA-rapport doelmatigheid
Waar werken onze
gediplomeerden?
Het Researchcentrum Onderwijs-Arbeidsmarkt (ROA)
onderzocht de doelmatigheid van het mbo in de dertig
zogeheten UWV-regio’s. We zetten enkele opmerkelijke
gegevens op een rijtje.
• De zuidelijke regio’s lijken het wat betreft de doelmatigheid over
het algemeen iets beter te doen dan de rest van het land. Met
name West-Brabant scoort goed. In de Achterhoek is de werkloosheid onder mbo-gediplomeerden juist het grootst.
• In de regio’s Groot-Amsterdam, Rijnmond en Zuid-Limburg zijn
de tekorten in de techniek het grootst; Drenthe en IJssel-Vechtstreek kampen met de kleinste tekorten in deze sector.
• Het overschot aan gediplomeerde mbo’ers in de sociaal-culturele
sector (zie ook pagina 1) is het grootst in Groot-Amsterdam en
Gooi- en Vechtstreek, het kleinst in Noordoost-Brabant.
• IJssel-Vechtstreek, de Achterhoek en Rivierenland kunnen met
recht ‘groene’ arbeidsmarktregio’s genoemd worden: relatief
veel gediplomeerde schoolverlaters hebben een mbo groen opleiding afgerond. Bovendien ligt het aanbod van de totale groep
werkenden met een diploma mbo groen duidelijk boven het
landelijk gemiddelde.
• Zeeland is een echte techniekregio. Dit is de enige regio waar het
aandeel gediplomeerden van mbo techniek zowel bij de schoolverlaters als de gehele werkzame beroepsbevolking duidelijk boven het landelijk gemiddelde ligt. Daarna volgen Noord-HollandNoord en West-Brabant.
• In de regio’s Gooi- en Vechtstreek, Groot-Amsterdam, Haaglanden en Zuid-Limburg zijn er bovengemiddeld veel gediplomeerde
schoolverlaters van mbo sociaal-cultureel. Opvallend is dat er bij
de totale groep werkenden met deze opleidingsachtergrond andere (meer perifere) regio’s als belangrijkste naar voren komen.
In Groningen, Friesland, Drenthe, IJssel-Vechtstreek en de Achterhoek vormt mbo sociaalcultureel een relatief groot deel van de
werkgelegenheid.
• In Zuid-Gelderland is relatief veel aanbod van gediplomeerden
van mbo gezondheidszorg. Dit geldt niet alleen voor schoolverlaters, maar ook voor de totale groep werkenden. In vergelijking met het landelijk gemiddelde zijn schoolverlaters van mbo
gezondheidszorg relatief vaak terug te vinden in Oost-Utrecht,
Zuid-Kennemerland, Haaglanden, Midden-Brabant en ZuidLimburg.
• Bij de opleidingsrichting mbo economie is er wat betreft doelmatigheid een duidelijk verschil te zien tussen stedelijke en perifere
gebieden. Stedelijke gebieden als Haaglanden en Midden-Utrecht
kennen zowel een hoog aandeel mbo economie onder schoolverlaters als werkenden. In Groot-Amsterdam en Flevoland is
dit aandeel alleen hoog voor schoolverlaters, terwijl in Gooi- en
Vechtstreek, Oost-Utrecht en Zaanstreek/Waterland alleen de
totale groep werkenden met een diploma mbo economie bovengemiddeld groot is.
• In de periode 2006-2011 heeft gemiddeld 18% van de werkende
recent gediplomeerde schoolverlaters van het mbo spijt van de
gevolgde opleiding. Mbo’ers uit Gooi- en Vechtstreek hebben het
vaakst spijt van de gevolgde opleiding (24%), mbo’ers uit IJsselVechtstreek, Midden-Brabant en Zeeland het minst.
• Van alle arbeidsmarktregio’s werkt in Gooi- en Vechtstreek het
kleinste deel recent gediplomeerde mbo’ers onder het opleidingsniveau (18%); in Drechtsteden het grootste deel (ruim 24%).
• Er is weinig mobiliteit onder schoolverlaters uit het mbo. Mbo’ers
zoeken meestal een baan dicht bij huis (80 procent). In Zuid-Limburg wordt het minst gependeld naar een andere arbeidsmarktregio (slechts 1 op de 10), in de Zaanstreek/Waterland, MiddenHolland, Flevoland en Rivierenland het meest (4 op de 10).
De tekorten in de zorgsector blijven uit tot 2015, aldus de UWV sectorbeschrijving.
Vooral niveau 3 en 4
gewild op toekomstige
arbeidsmarkt
Vervolg van pagina 1
Het doelmatigheidsrapport van het
ROA toont een momentopname.
Het gaat om het nu en niet expliciet
over de toekomst. ‘In ons rapport
hebben we geen regionale prognoses
gemaakt’, vertelt Cörvers. ‘En trouwens ook niet in ons tweejaarlijkse
prognoserapport. Doelmatigheid
is ook niet in termen van toekomstige tekorten gedefinieerd, maar
in kostenefficiëntie – schaalgrootte
– van opleidingen en arbeidsmarktrelevantie. Wij zien natuurlijk ook
wel dat er een groeiend tekort in de
techniek is. Hoe groot die tekorten
straks zijn is nu moeilijk te zeggen: de huidige crisis is sterker dan
verwacht en verandert het beeld.
Aan het eind van dit jaar komen we
met nieuwe landelijke prognoses
over de periode tot 2018. Vervolgens
zullen we op basis hiervan regionale
prognoses voor de verschillende
opleidingen opstellen.’
eursbureau DHV en de Universiteit
Utrecht dat ruim 60 procent van
de ondernemers in de industriële
sector verwacht de komende jaren
problemen te hebben met het vinden van technisch personeel.Ruim
de helft van de industriële bedrijven
zoekt zijn personeel deels in het
buitenland.
Maar het is niet alleen techniek dat
straks kampt met tekorten. Neem
de bouw. Een sector die het nu nog
zwaar te verduren heeft door de crisis. De werkgelegenheid in de bouwen infra sector is de afgelopen
jaren fors afgenomen. Op 1 januari
2009 waren er 169.101 personen
werkzaam onder de CAO voor de
Bouwnijverheid. Op 1 februari 2013
waren dat er nog 118.840. Een daling van 29,7%. Het UWV verwacht
echter dat er in de periode 20142017 jaarlijks gemiddeld 28.500
vacatures zijn.
Surplus aan tekorten
Vacatures
Wellicht dus dat geschetste tekorten
in onlangs verschenen rapporten en
verkenningen dan bijgesteld kunnen
worden. Het beeld dat nu naar voren
komt is hoe dan ook deels zorgwekkend (tekorten!), deels opwekkend
(kansen!). Zo blijkt uit een recent
onderzoek van advies- en ingeni-
Nog een toekomstig tekort: in de
vrijetijdsector komen er binnen tien
jaar ruim 20.000 banen op mboniveau bij. Dit heeft met name te
maken met de vergrijzing. In 2020
zijn er wereldwijd 1,8 miljard vijftigplussers. Vanwege de snelle toename
wordt deze groep vitale, kapitaalkrachtige en iets hoger opgeleide
ouderen een steeds belangrijkere
doelgroep voor de toeristische
industrie. De vergrijzing speelt
ook in andere sectoren parten. De
landbouw en visserij krijgt te maken
met een enorme vervangingsvraag,
omdat nu maar liefst 32 procent van
de werkenden tussen de 50 en de
64 jaar is. Een erg hoog percentage,
vergeleken met de andere sectoren.
Daarnaast zijn er ook tekorten te
verwachten in de zorg, al blijven
deze uit tot 2015, aldus de sectorbeschrijving Zorg van het UWV (januari 2013). Voor wie nu met name
een opleiding Verzorgende niveau 3
of 4 kiest heeft een redelijk tot goede
kans op werk, een gevarieerd aanbod aan opleidingen en kansen op
doorstroming. Voor de lagere zorgniveaus (helpenden en zorghulpen)
zullen de banen juist niet voor het
oprapen liggen, iets wat Frank Cörvers ook al signaleerde. De komende
jaren blijft wel vraag naar de thuiszorgmedewerkers of verzorgenden,
maar de concurrentie is behoorlijk
omdat veel medewerkers hun baan
kwijtraken. Ten slotte is ook een
dreigend tekort in de foodsector.
Volgens arbeidsmarktonderzoek van
kenniscentrum Aequor is er nu al
volop werkgelegenheid. Binnen de
komende jaren gaat de vraag hier
alleen maar groeien.
In de praktijk
juni 2013
7
Platformsmetolievlekwerking
In het mbo zijn enkele platforms opgestart vanuit de scholen zelf. Vanuit de gedachte ‘samen sterk’ zochten onderwijsinstellingen die hetzelfde thema omarmen elkaar op
en ontplooiden allerlei activiteiten. Zo groeide elk van deze
samenwerkingsverbanden uit tot een platform met olievlekwerking: aanhaken wordt zeer op prijs gesteld. Een korte
introductie.
Platform
Gehandicapten MBO
Het Platform Gehandicapten MBO
heeft als doel de toegankelijkheid
van het mbo voor mensen met een
beperking of chronische ziekte te
vergroten. Dit gebeurt vooral door
deskundigheidsbevordering en
belangenbehartiging. Wat betreft het
eerste: het platform organiseert jaarlijks enkele landelijke thematische
studiedagen. Leden kunnen op deze
dagen actuele en relevante kennis
vergaren en uitwisselen en bijpraten
over de laatste ontwikkelingen. Voor
de belangenbehartiging opereert het
platform als adviescommissie. Er
zijn directe lijnen met alle scholen,
ministeries en relevante organisaties.
Het platform adviseert bijvoorbeeld
over de gewenste financiering van
het onderwijs aan gehandicapten in
het mbo en ambulante begeleiding.
Platform Veiligheid
Het Platform Veiligheid ondersteunt
instellingen bij het ontwikkelen en
uitvoeren van veiligheidsbeleid. Het
platform stimuleert uitwisseling
van relevante informatie, expertise,
instrumenten, materialen en good
practices. Hiervoor is een aantal
activiteiten opgezet. Zo is er om de
twee jaar de Monitor Sociale Veiligheid.
Verder is er jaarlijks een conferentie. Het platform voert ook enkele
projecten uit, zoals het project Hard
of hart (www.hardofhart.nl). Dit
project bestaat uit een serie gedragstrainingen over sociale veiligheid,
voor medewerkers en studenten van
alle mbo-instellingen.
Platform
Bewegen en Sport
Bewegen en sport zijn sinds de
invoering van de Wet Educatie en
Beroepsonderwijs in 1996 niet meer
verankerd in het curriculum van de
middelbare beroepsopleidingen. Om
de arbeidsmarkt toch te voorzien
van ‘vitale’ medewerkers, wil het
Platform Bewegen en Sport mbo dat
5 procent van de minimale contacttijd per leerjaar (850 uur) bestaat
uit sportactieve uren. Dit betekent
één klokuur per week. Om dit te
realiseren neemt het platform een
overkoepelende en beleidsvoorbereidende rol op zich en brengt de
sportcoördinatoren/managers bewegen en sport samen. Zij overleggen
met elkaar en delen kennis.
Het platform heeft inmiddels allerlei instrumenten, toolkits en
hulpmiddelen ontwikkeld die
scholen kunnen gebruiken. Zo is er
de lessendatabase ‘Vitaal mbo’ met
basislesmateriaal voor lessen ‘vitaal
burgerschap’, ‘vitaal werknemerschap’ en ‘bewegen en sport’ .
Platform Entree
Platform Subsidies
Dit platform heeft als doel een
bijdrage te leveren aan het versterken van de externe oriëntatie van de
sector. Zij richt zich hierbij niet alleen op financieringstromen vanuit
de diverse ministeries en Europese
mogelijkheden, maar ook op het
benutten van kansen in het private
veld vanuit de toenemende rol van
mbo-instellingen als entrepreneur.
Dit gebeurt onder meer door kennis
over de diverse subsidiebronnen en
-voorwaarden te delen en de belangen van de leden van het platform
te behartigen. Een van de recente
opbrengsten is een Koersdocument
2020. Daarin schetst het platform de
noodzaak om verdere verbindingen
te maken met het bedrijfsleven en
scholen voor te bereiden op de beroepen van morgen. Hiervoor moet
blijvend geïnvesteerd worden in
innovatie. Het koersdocument toont
vervolgens de mogelijkheden voor
aanvullende financiering.
www.platformbewegenensport.nl
http://bit.ly/platformsubsidies
Vanaf 2014 kunnen jongeren zonder
vooropleiding via de Entreeopleiding alsnog een diploma halen dat
toegang geeft tot het mbo niveau
2. Alle mbo-scholen zijn nu aan
de slag om de entreeopleidingen
vorm te geven. Het Platform Entree
helpt hen door kennisdeling en het
uitwisseling van ervaringen op het
gebied van Entree Opleidingen te
stimuleren. Dit gebeurt ondermeer
door het organiseren van bijeenkomsten met zowel inhoudelijke
als beleidsmatige accenten, informatieverstrekking aan de leden via
verschillende communicatiekanalen
en het beantwoorden van vragen.
Het platform bestaat nu anderhalf
jaar, maar heeft een flinke voorgeschiedenis; het is voortgekomen uit
het Landelijk Werkverband Risicogroepen en het Procesmanagement
MBO 2010, dat de AKA-opleidingen
heeft ontwikkeld. Deze krachtenbundeling maakt het mogelijk om
de invulling, positionering, doelgroep, inhoud en mogelijkheden
van de Entreeopleiding met en voor
de mbo-scholen te concretiseren,
zodat een verantwoorde start mogelijk wordt.
http://bit.ly/platformentree
http://bit.ly/platformveiligheid
http://bit.ly/pfgehandicaptenmbo
Vanideenaarwerkelijkheid
Negentien mbo-projecten bij Onderwijs Pioniers
Hoe kun je onderwijs succesvol vernieuwen? Volgens Onderwijs Pioniers door verandering van binnenuit. De organisatie
selecteerde negentien ideeën van mbo-docenten en gaat de
docenten helpen deze ideeën verder uit te werken.
weet te scharen. Hij moet ze als het
ware meezuigen in zijn vernieuwing.
Pas dan ontstaat er een blijvend
effect.’
Stop de Brain Drain
Bart Duijvelshoff is docent Duits aan
Horizon College. Hij bedacht het
idee om instructievideo’s te maken
waarin oudere, ervaren docenten
Onderwijs Pioniers begon enkele
jaren geleden als pilot in het primair
onderwijs, maar is uitgegroeid tot
een succesvol project voor zowel
primair en voortgezet onderwijs
als het mbo. Initiatiefnemer Kimon
Moerbeek van Kennisland: ‘Veel
docenten zijn idealistisch als het om
onderwijs gaat, maar raken gefrustreerd over de manier waarop het
georganiseerd is. Met Onderwijs
Pioniers wilde ik docenten een stem
geven. In het onderwijs moet veel
meer ruimte en ondersteuning zijn
voor vernieuwing van binnenuit,
van de werkvloer. Daar is zowel de
kwaliteit van het onderwijs als de
motivatie van docenten bij gebaat.’
Interactieve ondersteuning
Met het mbo-traject van Onderwijs
Pioniers – een gezamenlijk project
van Kennisland, Onderwijscoöperatie en Stichting Onderwijs arbeids-
marktfonds Mbo (SOM) – krijgen
docenten met goede ideeën ruimte
om deze te ontwikkelen. ‘Niet alleen
ontvangen de pionierende docenten
een budget om hun idee uit te werken, ze kunnen ook deelnemen aan
vier Pioniersdagen, gebruikmaken
van onze helpdesk en ons netwerk
en ons laten meedenken in een
brainstormsessie’, vertelt Moerbeek.
‘Bovendien maken ze kans op de
landelijke Pionierstrofee. De ondersteuning is interactief, op maat en
vooral niet dichtgetimmerd.’
Draagvlak
Op www.onderwijspioniers.nl zijn
alle geselecteerde ideeën te lezen. De
variëteit aan ideeën en de geografische spreiding van de deelnemers
vindt Moerbeek daarbij opvallend.
‘Van Maastricht tot Alkmaar en van
social media-projecten tot de inte-
Module Webshop
ontwikkelen
gratie van praktijklokalen in de wijk.
De ideeën komen van overal en gaan
over brede range aan onderwerpen.’
Nog voor de zomervakantie trekken
Moerbeek en zijn team langs de
uitverkoren scholen om kennis te
maken en te kijken wat precies de
plannen zijn. ‘Altijd met de schoolleiding erbij’, vertelt Moerbeek. ‘Het
is heel belangrijk dat een docent de
rest van de school achter zijn idee
uitleggen hoe zij een les inrichten,
welke keuzes zij hierbij maken en
waarom. ‘De komende jaren ver-
Lenie van Emmerik is docent De-
dwijnt door vergrijzing zo’n vijftien
tailhandel aan ROC A12. Onderwijs
tot twintig procent van de docen-
Pioniers selecteerde haar idee om
ten’, vertelt Duijvelshoff. ‘Met een
een lesprogramma op te zetten
verdwijning van waardevolle kennis
voor webshoplessen. ‘De detailhan-
tot gevolg. Met mijn idee “Stop de
del verandert in hoog tempo’, licht
Brain Drain” hoeven nieuwe docen-
Van Emmerik haar idee toe. ‘Maar
ten, zij-instromers in het bijzonder,
het mbo verandert daar onvol-
minder te worstelen met het in el-
doende in mee. Er zijn bijvoorbeeld
kaar draaien van een goede les. Heel
maar weinig docenten die weten
simpel, maar zo effectief. Waar ik de
hoe een webshop echt werkt en
hulp van Onderwijs Pioniers goed bij
waar je op moet letten. Om alle ins
kan gebruiken is het meekrijgen van
en outs van de webshop onder de
mijn collega’s om de video’s te gaan
knie te krijgen ben ik zelf onderne-
maken. De collega’s die ik tot nu toe
mer geworden met een webshop
over mijn idee heb verteld, reageer-
ParelPassie.nl. Alle opgedane kennis
den in ieder geval erg positief.’
zet ik om in webshoplessen. Mede
dankzij het budget van Onderwijs
Pioniers kan ik daarvoor vrijgemaakt
worden.’
8
de MBO·krant
FAQ: Bewijs examinering
Nederlands en rekenen mbo
Veel mbo-instellingen vragen zich af of de cijfers die studenten in de pilotfase hebben behaald voor Nederlands en
rekenen ook moeten worden vermeld op de cijferlijst. Deze
tellen immers nog niet mee voor diplomering. Hieronder
lees je wat het ministerie van scholen verwacht en eist.
Portaal Taal en Rekenen naar Wikiwijs
Deel contextrijk
materiaal!
Wikiwijs is dé plek op internet waar vrij beschikbare digitale
leermiddelen te vinden zijn. Gemaakt en ontwikkeld door
docenten. Het Steunpunt Taal en Rekenen had weliswaar al
een plek waar docenten leermateriaal kunnen vinden en delen, maar is nu aangesloten op Wikiwijs. Moderator William
Buys: ‘Het is een gebruikersvriendelijke omgeving waar je
mooie arrangementen en samengesteld leermateriaal kunt
maken.’
Sommige docenten delen al hun lesmateriaal op Wikiwijs. Anderen weten nog niet precies hoe het werkt.
Geen nood: er zijn regelmatig praktische workshops, waar je in een dag
of twee leert hoe het werkt. Twaalf
docenten van ROC West-Brabant
namen het voortouw en meldden
zich aan voor een van de workshops.
Op donderdag 18 april treffen we
de groep in het Radius College in
Breda. De introductieworkshop
Wikiwijs, met aandacht voor het
zoeken naar relevant lesmateriaal,
hebben ze er al op zitten. Nu begint
het ‘echte werk’: het maken en delen
van lesmateriaal.
Praktische tips
Trainer Ed van den Heuvel gaat
voortvarend van start en vraagt
meteen naar de ingezonden opdrachten: ‘Wie wil laten zien wat hij
gemaakt heeft?’ Sommige deelnemers zijn aan de slag gegaan met het
samenstellen van een arrangement.
Dat is goed gelukt. Maar er zijn ook
vragen. Bijvoorbeeld over het gebruiken en aanpassen van bestaande
arrangementen. Van den Heuvel
geeft praktische tips en laat aansprekende voorbeelden zien. ‘Je kunt
ook samen werken aan een arrangement. Dan maak je een collega tot
coauteur en kun je elkaar feedback
geven en aanvullen. Dat is nuttig, leerzaam en leuk. Je kunt zelfs
studenten aan het werk zetten. Alles
zelf doen is helemaal niet nodig.’
Contextrijk materiaal
William Buys van het Steunpunt
Taal en Rekenen vertelt dat er een
duidelijke trend zichtbaar is. ‘Docenten staan niet alleen voor de klas,
maar ontwerpen hun eigen digitale
leermateriaal. Dat laatste hoort
Sinds de invoering van de referentieniveaus Nederlands en rekenen
zijn studenten verplicht examens in
deze vakken af te leggen. Vóór de
verplichte centrale examens kunnen
dit zowel pilotexamens van Cito zijn
als examens die de instelling zelf
heeft samengesteld of ingekocht.
De daarbij behaalde cijfers worden
echter nog niet meegenomen in de
slaag- /zakregeling.
Presteren
Om het vervolgonderwijs te laten
weten waar de student staat en de
student te stimuleren om te presteren, heeft de minister eind vorig jaar
aangegeven dat het de bedoeling is
dat de cijfers van de examens Nederlands en rekenen in de pilotfase
vanaf het schooljaar 2013-2014 worden toegevoegd aan de resultatenlijst
bij het diploma.
Pilotexamens
Mbo-instellingen zijn vanaf 20132014 verplicht om in ieder geval
een bewijs uit te reiken aan elke
student die heeft deelgenomen aan
een pilotexamen van Cito. Heeft
een student aan beide pilotexamens
deelgenomen? Dan moeten beide resultaten worden opgenomen. Heeft
de student aan één van de pilotexamens deelgenomen? Dan is alleen de
vermelding van het resultaat van het
betreffende pilotexamen verplicht.
Instellingsexamens
De school is niet verplicht om een
bewijs uit te reiken aan een student
die heeft deelgenomen aan een
instellingsexamen en niet aan een
pilotexamen. Aan instellingen wordt
wel geadviseerd om ook aan deze
studenten een bewijs uit te reiken en
daar dan duidelijk op aan te geven
dat de student heeft deelgenomen
aan een instellingsexamen en niet
aan een pilotexamen van Cito.
Bewijs
Het bewijs waarmee de resultaten
voor de examens Nederlands en
rekenen in de pilotfase worden
vermeld, kan als afzonderlijk
document bij de resultatenlijst
worden gevoegd. Het kan ook op
de resultatenlijst bij het diploma
worden vermeld, mits ze in een
aparte tabel staan en duidelijk is dat
deze resultaten niet meetellen voor
diplomering. Ze mogen dus nog niet
worden meegenomen in de tabel
met de resultaten op de kerntaken.
Voor het bewijs is een format
beschikbaar waarin ook de eisen vermeld staan waaraan moet
worden voldaan. Je kunt dit format
downloaden op de website van het
Steunpunt taal en rekenen mbo:
http://bit.ly/bewijsstuk.
De volledige ‘Regeling nadere voorschriften pilotexamens’ wordt naar
verwachting na de zomer van 2013
gepubliceerd in de Staatscourant.
steeds vaker tot hun core business.
Mbo-docenten doen dit al een tijd.
De stap die we nog moeten zetten
is het delen.’ Het is namelijk jammer als instellingen het wiel steeds
opnieuw uitvinden. ‘Het delen blijkt
voor veel mensen een brug te ver.
Soms zelfs binnen ROC’s. Juist daar
is veel contextrijk materiaal aanwezig, dat Wikiwijs of het portaal Taal
en Rekenen helemaal niet bereikt.
Dat is jammer. ’
Tijd en energie
Natuurlijk moeten docenten die iets
op Wikiwijs willen zetten wel even
checken wat het beleid van de onderwijsinstelling is waar ze werken.
Buys: ‘Kijk even of het toegestaan is
om materiaal vrij te geven.’ Twijfel
over de kwaliteit van je eigen product is volgens Buys geen reden om
iets niet te plaatsen: ‘ Als je denkt
dat jouw materiaal niet goed genoeg
is, kun je het op Wikiwijs samen
met collega’s verder ontwikkelen.
Dat is nou juist zo mooi aan deze
portal. En het scheelt zo veel tijd en
energie.’
Ondertussen zijn de docenten van
ROC West-Brabant alweer verdiept
in Wikiwijs. Trainer Van den Heuvel:
‘Met zelf ontwikkeld materiaal sta
je anders voor een groep. Je geeft
leuker les. Dat inspireert.’
Handreiking standaarden en eindtermen
ve gelanceerd
Open Universiteit en Kennisnet ontwikkelen Wikiwijs sinds 2009 in opdracht van het ministerie van OCW.
Doel: het gebruik en de ontwikkeling
van open leermaterialen in het onderwijs stimuleren én vergemakkelijken.
Op wikiwijs.nl is meer informatie te
vinden over de workshops. Het Portaal Taal en Rekenen is te vinden via
taalenrekenenmbo.wikiwijs.nl.
De Handreiking bij de Standaarden
en Eindtermen Volwasseneneducatie is een praktisch handboek met
concrete uitwerkingen, voorbeelden
en voorbeeldopdrachten bij de standaarden en eindtermen voor de volwasseneneducatie (ve). De handreiking werd in mei gelanceerd tijdens
twee conferenties van het Steunpunt
ve, in Zwolle en Eindhoven.
De ve-standaarden zijn gebaseerd
op de beschrijvingen van de niveaus
1F en 2F van het referentiekader
Meijerink. Daarbij is nog extra een
instroomniveau beschreven onder
niveau 1F. Hoewel de Handreiking
bij de Standaarden en Eindtermen
Volwasseneneducatie is ontwikkeld
voor de ve-doelgroep is deze ook
zeer bruikbaar voor het mbo, voor
onder andere niveau- en voortgangsbepaling op de diverse domeinen van Nederlands en rekenen.
De handreiking is niet te koop, maar
kan sinds maandag 27 mei worden
gedownload op de website van
Steunpunt taal en rekenen ve: http://
bit.ly/handreikingve. Let op met
printen: het onderdeel ‘Taal’ van de
handreiking telt ruim 300 pagina’s.
9
juni 2013
steunpunt
DE STEUNPUNT ACADEMIE IS DE UITVO ERINGSORGANISATIE VAN:
academie
Agenda
17 juni
Startbijeenkomst Leergang Focus op examineren (Ede)
Dé leergang voor (potentiële) leden van
examencommissies in het mbo die de kwaliteit
van de examenprocessen beter en duurzamer
willen borgen.
18 juni
STR_acad_ve-badge.indd 1
05-09-12 09:33
Training Onderwijslogistiek (Ede)
Annemieke Oude Vrielink (l) en Margo Koopman
19 juni
Eerste incompany leergang Onderwijsmakers afgerond
Ruimte voor maatwerk
Conferentie Onderwijsambtenaren werving Zwolle (Zwolle)
21 juni
Conferentie Examineren in de bpv (Utrecht)
9 sept.
De leergang Onderwijsmakers in het mbo voorziet duidelijk in een behoefte. De zevende groep deelnemers is eind
mei van start gegaan. En ook de incompany-variant vindt
gretig aftrek. Zo vond op 13 mei op het ROC van Twente de
afsluitende bijeenkomst plaats van de eerste incompanyleergang. De MBO•krant was erbij.
13 mei, 16.00 uur, ROC van Twente.
Trainer Marga Kemper van Cinop
sluit de laatste bijeenkomst van de
incompany-leergang Onderwijsmakers in het mbo af met de uitreiking
van een certificaat aan de deelnemers. De leergang richt zich op
medewerkers die direct betrokken
zijn bij het vertalen van de nieuwe
kwalificatiedossiers naar opleidingen. De leergang vergroot de deskundigheid van deelnemers en biedt
hen inspiratie en concrete handvatten. Kemper vindt dat de deelnemers van het ROC van Twente veel
hebben geleerd. ‘Ik kijk terug op een
plezierig traject. Er zit veel passie en energie in deze groep. Maak
daar gebruik van.’ Margo Koopman,
directeur van het mbo-college voor
Mens & Maatschappij van het ROC
van Twente, vertelt na de afsluitende
borrel dat de insteek van de leergang
haar erg aansprak. ‘Ik vond het wel
iets voor de Commissie Onderwijs,
waarin al onze teams zijn vertegenwoordigd. Ik ging ervan uit dat ik
twee of drie mensen kon vinden die
de leergang in Ede zouden willen
volgen. Maar toen de hele commissie interesse bleek te hebben, was de
keuze voor de incompany-variant
snel gemaakt.’ Een goede beslissing,
zo vindt deelnemer, seniordocent
en voorzitter van de Commissie
Onderwijs Annemieke Oude Vrielink. ‘Een incompany-leergang biedt
meer ruimte voor maatwerk. Dat is
echt een plus.’
Satéprikker
Het mbo-college voor Mens &
Maatschappij biedt op twee verschillende locaties – in Almelo en
Hengelo – dezelfde opleidingen
aan. In de Commissie Onderwijs
zoeken negen afgevaardigden van de
betrokken teams verbinding. Tussen
de twee locaties, de docenten en het
onderwijsprogramma. Koopman:
‘De Commissie Onderwijs werkt als
een soort satéprikker, die de teams
onderling met elkaar verbindt door
onderwijsvraagstukken te bespreken
en het MT hierover te adviseren.’ De
afgelopen jaren heeft de commissie veel werk verzet. Koopman: ‘Als
mbo-college hebben we – op instigatie van de Commissie Onderwijs
– besloten een nieuwe lesmethode
in te voeren. Commissie Onderwijs
en MT zijn op dit moment bezig
met de implementatie. En ook het
Actieplan Focus op Vakmanschap is
bij de commissie terechtgekomen.
De leergang Onderwijsmaker in het
mbo kwam dan ook als geroepen.’
Oude Vrielink vult aan: ‘De leergang
stelde ons als commissie in staat om
onze plannen en behoeften concreet
te maken. Wat willen we nu precies?
Wat kunnen we? En hoe gaan we het
doen? We konden een vertaalslag
maken en dat was erg nuttig.’
Marathon
Hoewel de deelnemers tijdens de
leergang op basis van een aantal
thema’s met elkaar aan de slag gaan,
zorgen externe experts per thema
voor de benodigde inhoudelijke
expertise. Oude Vrielink is vooral
te spreken over Jaap Peters. ‘Hij gaf
het thema verandermanagement
extra inhoud. Voor de Commissie
Onderwijs was zijn verhaal ook een
bevestiging dat we op de goede weg
zijn, dat we goede keuzes maken.’
Positief noemt Oude Vrielink ook
het feit dat de commissie en het MT
elkaar meer hebben gevonden. ‘Het
besef dat we elkaar nodig hebben is
sterker geworden. We moeten het
samen doen. De contacten met het
MT zijn dankzij de leergang verstevigd. Daar ben ik blij mee.’
Extra bagage
Koopman en Oude Vrielink noemen
de leergang een positieve ervaring.
Maar, zo beamen beide dames: ze
zijn er nog niet. ‘Ik vergelijk het proces dat we hebben doorgemaakt met
een marathon’, vertelt Oude Vrielink. ‘Een forse opgave, waarbij je
soms een haas – in ons geval MBO
Diensten met de leergang – nodig
hebt. En als je eenmaal bij de finish
bent, is dat niet het eindpunt. Maar
de start voor iets nieuws.’ Koopman
roemt het feit dat de Commissie
Onderwijs door de leergang extra
bagage heeft meegekregen. ‘We hebben de commissie geprofessionaliseerd. Een enorme meerwaarde.’
Oude Vrielink stelt dat de leergang
ook voor reflectie heeft gezorgd. ‘Je
bent even uit de dagelijkse routine.
Samen sta je stil bij de kwaliteit van
het onderwijs. We konden hierdoor
beter focussen op waar we met
elkaar naartoe willen.’ Koopman
is daarnaast te spreken over het
feit dat de teams op beide locaties
elkaar ook beter weten te vinden.
‘Er ontstaat synergie en dat komt
de kwaliteit en uniformiteit van het
onderwijs ten goede.’ Oude Vrielink sluit af: ‘We hebben samen de
weg door het bos gevonden. Het te
volgen pad is beter geplaveid en we
slaan steeds minder zijpaden in. Een
enorme verbetering.’
Social Media in het onderwijs (Ede)
Deze training van Erno Mijland leert je hoe je
sociale media kunt inzetten bij leeractiviteiten.
17 sept.
Startbijeenkomst Leergang Onderwijsmakers (Ede)
De vakantie is in zicht, maar ook na de zomer bieden wij je
een aantrekkelijk scholingsaanbod:
Spelsimulaties voor teams
• Teamtijd
• Educatief ondernemerschap
Masterclasses
• Excellentie; de docent als talentontwikkelaar
• Excellentie op school faciliteren
met ICT
• Wees een meester in het vak
Deskundigheidsbevordering
• Leergang Onderwijsmakers
• L eergang interne communicatiekracht versterken
Bedrijfsvoering
• Onderwijscalculator
• Personeelsplanner
• Casco model
• Analysator Bedrijfsvoering
• Onderwijslogistiek
Op www.mbodiensten.nl vind je meer informatie en de precieze
locaties van bovenstaande evenementen, trainingen, masterclasses
en leergangen. Via deze site kun je je ook inschrijven.
Colofon
De MBO•krant is een uitgave van MBO
Diensten. Deze uitgave is bedoeld voor
docenten en andere onderwijsprofessionals in het mbo.
REDACTIE: Rutger Zwart (hoofdredacteur), Twan Stemkens (MBO Raad), Rini
Weststrate (MBO Diensten) en Olaf van
Tilburg (Ravestein & Zwart).
Postbus 2051, 3440 DB Woerden
t (0348) 75 36 02
e [email protected],
i www.mbodiensten.nl
BEELD: Rob Nelisse (pagina 2), Erik
Kottier (pagina 6), Freddy Schinkel
(pagina 10, boven). Verder danken we
Onderwijs Pioniers en Skills Netherlands voor het beschikbaar stellen van
beeldmateriaal.
CONCEPT: Ravestein & Zwart
VORMGEVING: Lauwers-C
TEKST: Ravestein & Zwart, SBB
DRUK: BDU, Barneveld
OPLAGE: 32.000
10
In de praktijk
de MBO·krant
Stem op je favoriete Uitblinker!
Het is zover! Vanaf 17 juni kan er via website www.ditismbo.
nl/uitblinkers worden gestemd op de Uitblinker van het Jaar.
Een mooie gelegenheid om je favoriete Uitblinker in het
zonnetje te zetten! De mbo-krant vroeg aan twee Uitblinkers uit 2012 wat de verkiezing hen heeft gebracht.
Nicole Weenk (tweede van links) naast de uiteindelijke winnaar Dennis
tijdens de finale van de Uitblinkerverkiezing 2012.
Uitblinkers?
Uitblinkers zijn mbo-studenten die zich op hun school, tijdens hun stage of
op een andere manier tijdens hun opleiding hebben onderscheiden. Deelnemende mbo-scholen kiezen jaarlijks hun eigen Uitblinker. Via website www.
ditismbo.nl/uitblinkers kan iedereen vervolgens stemmen op zijn favoriete
Uitblinker. Een professionele vakjury kiest uit de tien Uitblinkers met de meeste
stemmen een top drie. Deze drie mbo’ers mogen zich tijdens het Uitblinkersgala op 10 oktober 2013 in het Nijkerkse Hart van Holland presenteren. De jury
kiest op basis van presentatie, performance, uitstraling en overtuigingskracht
de Landelijke Uitblinker mbo 2013.
Bijzonder en verrassend
Alle Tjipke Hoekstra (23): ‘Ik had totaal
niet verwacht dat ik Uitblinker van het Noorderpoort zou worden. Waarom ik Uitblinker
werd? Omdat ik de vierjarige mbo-opleiding
tot Chemisch Fysisch Analist in twee jaar wilde
afronden. Ook speelde mijn maatschappelijke
betrokkenheid een rol. Ik heb meegewerkt aan
het opknappen van een kinderdagverblijf in
Oekraïne en ben bezig met een opleiding voor
de vrijwillige politie op de Politieacademie. De
landelijke verkiezing was erg bijzonder. Eerst
was ik niet zo druk met het werven van stemmen. Maar later heb ik mijn uiterste best gedaan
om Landelijke Uitblinker mbo 2012 te worden.
Helaas mocht het niet baten; ik kwam niet in
de top tien terecht. Toch was de dag van het
Uitblinkersgala superleuk en leerzaam. Door
het Uitblinkerschap ben ik lid geworden van
het mbo-campagneteam. Een enthousiaste
groep jongeren, die zich inzet voor het imago
van het mbo. De maatschappij bestaat voor het
overgrote deel uit mbo’ers. Dit zijn vakmensen
die maatschappelijk betrokken, praktijkbewust,
sociaal en leergierig zijn. Met het mbo-campagneteam willen we dit uitdragen. Mijn mboopleiding heb ik in maart afgerond. En sinds
september ben ik bezig met de hbo-opleiding
Chemie. Dat wil echter niet zeggen dat ik het
mbo de rug toekeer. Als ambassadeur en lid van
het campagneteam ga ik vanaf september langs
scholen om mijn verhaal met het mbo te delen.’
Passie voor het mbo
Nicole Weenk (19): ‘De dag nadat ik na een
scooterongeluk weer terug op school was, kreeg
ik te horen dat ik de Uitblinker van het Graafschap College was geworden. Een grote verrassing. Daarna ben ik meteen aan de slag gegaan
om stemmen te werven. Als student Marketing
en Communicatie weet ik natuurlijk wel hoe
ik een campagne moet opzetten. Ik heb zelfs
de lokale radio en televisie gehaald. Tijdens de
landelijke verkiezing ben ik in de top drie geëindigd. Hoewel ik graag had willen winnen, ben
ik heel blij dat Dennis Bijleveld de Landelijke
Uitblinker mbo 2012 is geworden. We komen
allebei uit Doetinchem en wilden samen in de
top drie eindigen. Dat is gelukt, dus mijn dag
was sowieso goed. Ik heb veel geleerd van het
Uitblinkerschap. Ik ben erachter gekomen dat ik
niet de enige ben met een grote passie voor mijn
vak. Er zijn veel meer mbo’ers die deze passie
hebben en trots zijn op wat ze hebben bereikt.
Dat is heel mooi om te zien. Daarom ben ik ook
lid geworden van het mbo-campagneteam. We
willen het mbo meer op de kaart zetten, vooral
bij studenten. Zelf ga ik in september beginnen
met een hbo-opleiding. Maar ik blijf mbo’er.
Daarom ga ik vanaf komend schooljaar bij
scholen langs om te vertellen over mijn passie
voor het mbo.’
WorldSkills here we come!
Op 31 mei kwamen alle Nederlandse kampioenen WorldSkills
in Soest bijeen voor een dagje teambuilding. In de eerste
week van juli moeten ze het opnemen tegen hun buitenlandse concurrenten tijdens de WorldSkills-wedstrijden in
Leipzig. De MBO•krant zocht ze op.
Genietend van de zon op deze
warme laatste dag in mei, zitten de
jongeren na het ochtendprogramma
aan een welverdiende lunch. Vandaag is bedoeld om elkaar als team
goed te leren kennen. ‘s Ochtends
hebben de deelnemers nog eens de
reglementen kunnen doornemen
van de WorldSkills en hebben ze
tips & tricks gekregen over hoe ze
op een positieve manier het oordeel
van de jury kunnen beïnvloeden.
‘Het gaat er niet alleen om dat je je
vak goed uitoefent’, vertelt een van
de organisatoren van WorldSkills
Nederland, ‘Het gaat er ook om dat
je begrijpt hoe de jury kijkt en denkt
en daarnaar handelt.’
Puntjes op de i
Een leerzame ochtend, vindt Cok
Steenbergen (18 jaar), deelnemer
verpleegkunde. ‘Het is fijn om nog
eens extra geïnformeerd te worden
over de procedures en daarvoor
ook nog eens extra tips te krijgen.
Wat mij betreft worden vandaag
de puntjes op de i gezet.’ Nu de
WorldSkills in Leipzig dichterbij
komen, zet Cok nog eens een extra
tandje bij om zijn vaardigheden te
trainen. ‘Hoewel ik niet alles kan
oefenen, want in de verpleegkunde
komt er veel neer op improvisatievermogen. Je hebt immers met
patiënten van doen en je weet niet
hoe die reageren. De skills die ik
moet laten zien, zijn vooral die op
communicatiegebied, zoals luisteren
en samenvatten.’
Handige tools
Simone de Meijere (20 jaar) ziet
de teambuildingdag als een mooie
gelegenheid om zich mentaal voor
te bereiden. Simone is afgestudeerd
etaleur en hoopt in september te
starten aan de kunstacademie in
Rotterdam. ‘Je moet er natuurlijk
wel staan op de WorldSkills. Op deze
dag krijg ik handige tools aangereikt
om mijn zenuwen in bedwang te
verbeteren? Want niet alleen de
samenwerking tussen de jongeren
onderling, ook die tussen de jongere
en zijn begeleider moet goed zijn.
Concurrentie
Team Nederland is klaar voor de WorldSkills van 2 tot en met 7 juli.
houden tijdens de wedstrijden. En
ik leer mijn mededeelnemers beter
kennen, hoewel ik sommigen al ken
van de EuroSkills vorig jaar oktober.’
Daar werd Simone eerste, samen
met een mede-student. ‘Maar helaas
mocht er maar één van ons meedoen aan de wedstrijden in Leipzig.
We moesten een muntje opgooien.’
Simone vindt het fijn om al een paar
dagen van tevoren ter plekke te zijn.
‘We krijgen dan ook een dag om
alvast de werkplek te bekijken en in
te richten. Wel zo fijn.’
Feedback
Kregen de deelnemers ’s ochtends
al een voorproefje door samen een
brug van pasta en spekjes te bouwen
en touw te springen, ’s middags
moeten de deelnemers echt aan de
bak met een groepsactiviteit in de
Soesterduinen. Al doende leren de
jongeren en hun begeleiders van elkaar. Professionele procesbegeleiders
evalueren de groepsdynamiek en
geven feedback aan de deelnemers
en hun begeleiders. Hoe reageren
zij op elkaar en hoe kunnen zij dat
De meeste leerlingen zien hun begeleiders in de aanloop naar Leipzig
geregeld. Zo niet Richard Grootjans.
Hij doet als tweedejaars werktuigbouwkunde mee aan de wedstrijden
CAD-tekenen. ‘Ik zie mijn begeleider niet veel, maar dat is ook niet
echt nodig: we hebben vooral via
WhatsApp en FaceTime contact. Ik
laat dan de resultaten zien van mijn
oefeningen met bijvoorbeeld 3 dmodelleren of productietekeningen
maken. Ik ben nu vooral gefocust
op het verbeteren van mijn snelheid
en de kwaliteit van mijn werk.’ Net
als Simone de Meijere won Richard
goud op de laatste EuroSkills. Maar
de concurrentie in Leipzig is groot:
er doen 22 landen mee in mijn
vakgebied. Desondanks heeft hij
vertrouwen in een goed resultaat.
‘Ik heb mij uitstekend voorbereid en
weet wat ik kan. Maar een gelopen
race is het zeker niet. Er schijnen een
paar hele goede Aziatische deelnemers bij te zijn. Ik doe mijn best om
die te verslaan!’
In de praktijk
juni 2013
Scaldaweeftgroenedraad
Duurzaamheid bij Scalda gaat verder dan het gelijknamige
keuzedeel voor studenten. Beleidsmedewerker duurzaamheid Ira von Harras: ‘We maken niet alleen het onderwijs,
maar ook al onze diensten duurzaam.’ Uitgangspunt is het
strategisch plan duurzaamheid dat nog loopt tot 2015.
wijsclusters en diensten het zelf oppakken. Als het goed is, gebeurt dit
tegen die tijd vanzelf en gaan mijn
collega’s als trotse werknemers met
duurzaamheid aan de slag.’
11
GASTCOLUMN
DeKoninklijkeweg
Zelf opgewekte energie
Hot and happening. Zo noemt
Scalda het fenomeen duurzaamheid. En ja: dat is het ook. Vaak blijft
het bij loze kreten of is het louter
window dressing. Zo niet bij Scalda.
Deze Zeeuwse mbo-instelling maakt
er echt werk van. De inspanningen
van de afgelopen jaren beginnen
vruchten af te werpen. Niet in de
laatste plaats omdat de school gekozen heeft voor een enthousiaste en
gedreven aanjager: Ira von Harras.
‘Duurzaamheid kun je niet opleggen. Zowel studenten, docenten als
ondersteunend personeel moeten
het omarmen. Het begin is er!’
In de genen
Scalda is gestart bij het onderwijs.
Von Harras: ‘We hebben samen met
Kenteq het keuzedeel Duurzaamheid ontwikkeld. Daar ben ik echt
trots op: het is een mooi product
geworden en ik merk dat er landelijk
erg veel belangstelling voor is. Doel
van het keuzedeel is dat studenten
praktische kennis en vaardigheden
opdoen, zodat ze duurzamer gaan
leven en werken. Toch zijn we er nog
niet: uiteindelijk moet duurzaamheid in de genen van ons onderwijs
en onze instellingen zitten. Echt
verweven zijn in beroepsgerelateerde
en algemeen vormende vakken en
als een groene draad door Scalda
heenlopen.’
Trotse werknemers
Het breed invoeren van duurzaamheid in het onderwijs is ambitieus.
‘Klopt. Dat kost tijd en moet via
docenten en teamleiders gebeuren’,
vertelt Von Harras. ‘We hebben
een strategisch implementatieplan
geschreven dat loopt van 2011 tot
2015. Dit plan gaat uit van het brede
perspectief: hoe krijgt duurzaamheid een plek in de – hele – organisatie?’
Von Harass vervolgt: ‘Dat is de
eerste stap. Daarna moeten onder-
Overigens zijn er op dit moment al
prachtige initiatieven binnen Scalda.
Het Facilitair Bedrijf kijkt bijvoorbeeld kritisch naar de herkomst van
producten en de kappersopleiding
gaat het gebouw energiezuiniger
maken. Von Harras: ‘Door het
energiebesparingsplan is het idee
ontstaan om per locatie een icoonproject te starten. Bij locatie Goes
gaan we de zelf opgewekte energie
naar de kapperslokalen trekken. Die
worden zo ‘’energieneutraal’’. Mede
hierdoor gaat de kappersopleiding
duurzaamheid integreren in de
opleiding. Zo is de duurzame cirkel
rond.’
Borrelen
En de studenten? ‘Het is voor
mbo’ers soms best abstract, die
duurzaamheid. Ik vind het zelf een
geweldige uitdaging om iets bij ze
los te maken.’ Met succes. Von Harras was zelf jarenlang docent en weet
hoe ze studenten moet enthousiasmeren. ‘Ik haak zoveel mogelijk
aan bij de opleiding die ze volgen.
Bij Toerisme en Recreatie heb ik
gevraagd of ze me konden helpen bij
het vinden van een duurzame reis.
Dan komen er eerst vragen. Vervolgens begint er iets te borrelen, met
een goed en duurzaam reisadvies als
resultaat.’
Campagnevoorhetlerarenregister
De Onderwijscoöperatie, het samenwerkingsverband van beroepsorganisaties van
leraren, is een grootschalige campagne
gestart om leraren te stimuleren zich in te
schrijven in het lerarenregister.
‘Ik werk aan mijn
eigen kwaliteit’
De campagne is gericht op docenten uit het primair
onderwijs, het voortgezet onderwijs en het middelbaar
beroepsonderwijs. Doelstelling is enerzijds het informeren van leraren over het doel en de mogelijkheden
van het register en anderzijds het stimuleren van leraren
om zich daadwerkelijk in te schrijven. Tot op heden is,
ondanks eerdere campagnes, de bekendheid van het
register onder docenten nog mager. Uit onderzoek van
Regioplan bleek dat ongeveer de helft van de docenten
nog nooit heeft gehoord van het lerarenregister. Mede
hierdoor hebben zich op 1 april 2013 slechts zo’n 8.000
docenten geregistreerd (zie kader).
Praktijkonderzoeken
De campagne van de Onderwijscoöperatie kent een
online en een offline deel. Het online deel bestaat onder
andere uit banners op websites en berichten op social
media. Het offline deel bevat artikelen in de bladen van
de lidorganisaties, aangevuld met algemeen informatiemateriaal, zoals flyers.
Je bent leraar en daar ben je trots op.
Je schept kansen voor een nieuwe generatie. Laat zien dat je bevoegd en
bekwaam bent en dat je hieraan blijft werken. Registreer je op registerleraar.nl.
Je draagt hiermee bij aan een sterke beroepsgroep.
Laat zien wat je waard bent. Sta in het register.
De Onderwijscoöperatie bestaat uit de bovenstaande vijf lidorganisaties
In het mbo voeren diverse scholen praktijkonderzoeken
uit naar de mogelijkheden van het lerarenregister. Het
gaat dan onder andere om de systematiek van herregistratie en nascholing. Grote vraag hierbij is: hoe kan het
lerarenregister helpen de kwaliteit van het onderwijs te
verbeteren? Bij de inrichting van alle praktijkonderzoeken zijn docenten nauw betrokken.
We hebben een nieuwe koning. Een koning in een volstrekt ander
tijdperk dan zijn voorganger Willem III. Die ging er nog vanuit
dat een schoenmaker met de hand en leest zijn nieuwe schoenen
maakte. Of dat een smid zijn knecht leerde hoe deze ook de paarden van de koning kon voorzien van nieuw schoeisel. In de leer bij
de meester, want van middelbaar beroepsonderwijs was nog geen
sprake.
Dat is voor koning Willem Alexander wel anders. Niet dat zijn
dochters ooit van het mbo gebruik gaan maken. De geluiden die
over deze jongedames te horen zijn, getuigen van een bepaalde
mate van leervermogen dat ze in staat stelt andere wegen in te
slaan. Maar enkele klasgenootjes van de prinsesjes belanden straks
mogelijk wel op het mbo. De koks in de keuken van het koninklijk paleis in Den Haag hebben ook dankzij het mbo hun beroep
geleerd. Net als de schoenmakers van de huidige koning.
Zou onze koning daar oog voor hebben? Zou hij die ‘waterwerkers’ en ‘dijkenbouwers’ hebben ontmoet? Of die topsporters met
hun medailles én mbo-opleiding? Zo ja, dan zegt hij misschien
wel tegen het kabinet: ‘Dat beroepsonderwijs van ons, daar moet
Nederland trots op zijn. Hier moeten mijn onderdanen blij van
worden. Mark, zorg nou eens dat daar de juiste aandacht voor is.
Zorg ervoor dat die ruggengraat van Nederland die docenten heeft
die het zou moeten hebben. Teachers in the lead, zoals ik op mijn
reizen heb horen zeggen.’ Dat zou toch eens mooi zijn: een koning
die begrepen heeft dat Nederland niet zonder het mbo kan. Zoals
een mooie slogan zegt: die kroning was er niet geweest zonder het
mbo.
Rob Schrijver,
Docent / bestuurslid BVMBO
TweedeKamer
wiltempo
De Tweede Kamer steunt de plannen
voor het lerarenregister, maar is ook
kritisch.Veel Kamerleden vinden dat
de ontwikkelingen rond het register
te traag gaan. Paul van Meenen,
onderwijswoordvoerder van de D66Paul van Meenen
fractie, wees tijdens een debat erop
dat pas 8.000 leraren staan ingeschreven op een totale doelgroep van 250.000 leraren. Hij vindt
dat er snel meters gemaakt moeten worden. In een motie roept
hij het kabinet op uiterlijk in het najaar de concrete doelstellingen van het lerarenregister te formuleren.
In zijn reactie heeft staatssecretaris Sander Dekker aangegeven
dat hij zeer hecht aan de medewerking van de beroepsgroep zelf
aan het register. De ontwikkeling van het register heeft daarom
volgens hem tijd nodig. Wel heeft hij toegezegd, mede naar
aanleiding van de motie van Van Meenen, om na de zomer met
een ‘integrale lerarenbrief’ te komen. In deze brief, die wordt
verwacht in september, zal hij met een duidelijke doelstelling
voor het lerarenregister komen, inclusief een tijdpad en een go/
no go moment.
12
Examinering
de MBO·krant
‘We streven naar gevalideerde
antwoorden’
Interview Marleen van de Wiel en Halvard Jan Hettema, Servicepunt examinering mbo
Het project ‘Focus op standaarden in Examinering’ wil
de k
­ waliteit van examens naar een hoger plan tillen. Een
van de deelprojecten is het inrichten van het Servicepunt
examinering mbo: vraagbaak, makelaar en aanjager ineen.
kennis in pacht hebben’, benadrukt Van
de Wiel. ‘Natuurlijk: onze adviseurs zijn
vaak al jaren bezig met examinering in
het mbo. Maar het zijn de leden van
onze klankbordgroep die de onbetwiste
experts zijn. Soms krijgen we een vraag
die wijzelf alleen maar vanuit de theorie
kunnen beantwoorden. Aangezien het
ons doel is mensen echt verder te helpen,
zoeken we steeds naar een praktische
doorvertaling – wat betekent dit nu
concreet voor jouw examens? Hiervoor
kunnen we de twaalf leden van de klankbordgroep raadplegen. Die combineren
hun kennis met veel praktijkervaring.’
‘Verder werken we ook samen met
organisaties als het Steunpunt Taal en
Rekenen’, voegt Hettema toe. ‘Vooral
de vragen over de centrale examens
rekenen en Nederlands kunnen zij beter
beantwoorden. Voor vragen op het
snijvlak met de beroepsgerichte examinering – bijvoorbeeld over de examinering
van beroepsspecifieke taaleisen die aan
een bepaalde opleiding worden gesteld
– kunnen wij soms de oplossingsrichting
aanreiken of intern voorleggen aan specialisten binnen de MBO Raad.’
Relevante vragen
E
en website (www.examineringmbo.
nl), een helpdesk, een nieuwsbrief en
conferenties. Zie daar de vier meest in
het oog springende kanalen waarmee
het Servicepunt examinering mbo sinds
afgelopen najaar onderwijsinstellingen
helpt de kwaliteit van de beroepsgerichte
examinering te vergroten. Dit gebeurt
door kennis aan te reiken, een helder
referentiekader te scheppen en door
allerlei handige service-instrumenten beschikbaar te stellen. Zoals een checklist
met kritische succesfactoren voor goede
examenkwaliteit (zie MBO•krant 26 ) en
de Scan Examentaken.
Vraagbaak
Het servicepunt fungeert vaak als vraagbaak, voor stafmedewerkers en voor alle
andere betrokkenen bij het examineringsproces in het mbo. ‘Wij reiken met name
oplossingsrichtingen aan’, vertelt Marleen
van de Wiel, als zelfstandige adviseur en
kwartiermaker betrokken bij het servicepunt. ‘Mbo-instellingen kaarten bij
ons opleidingsspecifieke situaties aan,
bijvoorbeeld over de wijze van beoorde-
‘Kwaliteitsverbetering,
daar is het ons als
­servicepunt om te doen’
ling. Daarop kunnen we geen standaard­
antwoorden geven in de trant van “zo
moet je het doen”. Er is altijd een spanningsveld.’
‘Aan examinering zitten immers verschillende kanten’, haakt adviseur Halvard
Jan Hettema in. ‘Allereerst een inhoudelijke kant, oftewel: hoe gaan we als
onderwijsinstelling met het proces om?
Daarnaast zijn er de wettelijke kaders
van de overheid en de eisen die de
Inspectie van het Onderwijs stelt. Tus-
sen de regels, de eisen en de invulling
die onderwijsinstellingen hieraan geven
zit speelruimte. Neem bijvoorbeeld de
examinering in de bpv. Daar hebben we
te maken met diverse examenvarianten.
Als er een antwoord van het ministerie
van OCW of de inspectie komt dat over
een specifieke variant gaat, wil dit nog
niet zeggen dat de oplossing voor alle
varianten geldt. Aan ons de schone taak
om misverstanden te voorkomen. We geven onze interpretatie, vanuit onze eigen
praktijkervaring of vanuit het theoretisch
perspectief. Daarvoor gebruiken we ook
kennis die aanwezig is binnen de MBO
Raad. De interpretatie spiegelen we aan
de wettelijke kaders en de inspectie. Vervolgens leggen we onze antwoorden voor
aan de inspectie of OCW, zodat deze de
antwoorden kan valideren. We zorgen
dus voor de stroomlijning en schakelen
steeds tussen diverse partijen. De onderwijsinstellingen moeten er uiteindelijk
weer echt verder mee kunnen.’
Klankbordgroep
‘Denk overigens niet dat wij hier de
Is een antwoord eenmaal gevalideerd
en zo gestroomlijnd dat de vragensteller
er mee aan de slag kan, dan zorgt het
servicepunt ervoor dat de oplossingsrichting ook voor andere mbo-instellingen te
raadplegen is. ‘Op onze website worden de relevante vragen bijgehouden in
een FAQ-lijst’, legt Van de Wiel uit. ‘We
beseffen echter dat er meer nodig is dan
zorgen voor oplossingsrichtingen, scans
en andere handreikingen. Vandaar dat we
gaan kijken hoe we vanaf het komende
schooljaar onderwijsinstellingen ook op
een andere manier kunnen bijstaan. Daarbij denken we aan informatieverschaffing
en eventueel begeleiding van onderwijsinstellingen; een soort ambassadeursrol.
Door het praktisch ondersteunen van
scholen met serviceproducten en het
gebruik ervan beogen we de (borging van
de) kwaliteit van examinering te verbeteren. We zoeken nog naar een goede
vorm voor deze ondersteuning. Balans
is ons sleutelwoord. Hierin willen we een
makelaarsrol vervullen: wij proberen als
schakelpunt de juiste mensen aan tafel
te krijgen. Kwaliteitsverbetering, daar is
het ons als servicepunt nu eenmaal om
te doen.’