Handleiding Landelijk Meetnet Nachtvlinders

Handleiding Landelijk Meetnet
Nachtvlinders
Handleiding Landelijk Meetnet Nachtvlinders
Tekst:
Annette van Berkel & Ties Huigens
Met medewerking van :
Dick Groenendijk
Mathilde Groenendijk
Chris van Swaay
Tim Termaat
Kars Veling
Werkgroep VlinderFaunistiek
Rapportnummer:
VS2012.003
Het Landelijk Meetnet Nachtvlinders is een project van:
De Vlinderstichting & Werkgroep Vlinderfaunistiek van EIS-Nederland
Postbus 506
6700 AM Wageningen
T 0317 467346
E-mail: [email protected]
I nternet: http://nachtvlinders.meetnetportaal.nl
Foto’s: Kars Veling
Deze publicatie kan worden geciteerd als:
Van Berkel, A.H. & M.E. Huigens (2013) Handleiding Landelijk Meetnet
Nachtvlinders. Rapport VS2012.003, De Vlinderstichting, Wageningen.
Vierde druk, februari 2014
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
2
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ........................................................................................... 3
Samenvatting ............................................................................................. 4
Hoofdstuk 1 Inleiding .................................................................................. 5
Aanleiding ............................................................................................... 5
Het belang van nachtvlinders ................................................................... 5
Verspreidingsonderzoek en monitoring .................................................. 5
Belang van een meetnet met val.............................................................. 6
Hoofdstuk 2 Materiaal en plaats ................................................................. 7
De Val ...................................................................................................... 7
De Lamp .................................................................................................. 7
Het telpunt ............................................................................................... 7
Kiezen van een telpunt ............................................................................. 8
Beschrijving telpunt ................................................................................. 8
Hoofdstuk 3 Methode ................................................................................. 9
Wie kan meedoen .................................................................................... 9
Hoe vaak tellen ........................................................................................ 9
Wanneer tellen ......................................................................................... 9
Hoe tellen .............................................................................................. 10
Determinatie .......................................................................................... 10
Lastig te determineren soorten .............................................................. 10
Hoofdstuk 4 Tellingen doorgeven ............................................................. 12
Waar en hoe doorgeven? ....................................................................... 12
Wanneer doorgeven? ............................................................................. 12
Vlinders buiten de val doorgeven ........................................................... 12
Bijlagen .................................................................................................... 14
Bijlage 1 Links naar tijden zon- en maanstanden………………………………. 14
Bijlage 2 Nachtvlinderval maken of kopen ………………………………………. 15
Bijlage 3 Tellingen doorgeven, uitgebreide handleiding…………..…………. 16
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
3
Samenvatting
Het landelijk meetnet nachtvlinders is een project van De Vlinderstichting en de WVF
voor systematische tellingen aan macronachtvlinders ten behoeve van het volgen van
langdurige aantalsontwikkelingen. Het vangen en tellen van de nachtvlinders gebeurt
met behulp van een val met vaste maten en een lamp.
Aanmelding
Iedereen kan meedoen. De enige voorwaarde is een redelijke kennis van de
macronachtvlinders in uw omgeving en minimaal zes maal per jaar één à enkele uren tijd.
Aanmelding kan via [email protected]
Voorwerk: aanschaf val en het uitzetten van het telpunt
De tellingen worden verricht met een vlinderval. Als u nog geen val hebt schaft u er een
aan of maakt deze bij voorkeur volgens de opgegeven maten (zie bijlage 2). Zoek een
geschikte plek voor het telpunt, eventueel na overleg met de coördinator van De
Vlinderstichting. Het meest praktisch is een telpunt dicht bij huis, bijvoorbeeld in uw
eigen tuin, maar noodzakelijk is dat niet. Hou er wel rekening mee dat de val de hele
nacht aan staat. Er moet dus stroom aanwezig zijn en de val moet onbeheerd achter
kunnen blijven. Telpunten in natuurgebieden vragen meer reistijd, het organiseren van
stroom en het beschermen van de val tegen vee en/of ongewenste activiteiten van
derden.
Veldwerk: nachtvlindertelling
De tellingen mogen gedurende het hele jaar uitgevoerd worden. De voorkeur gaat uit
naar twee tellingen per maand tussen april en november en in mei en juni drie tellingen.
Het zou goed zijn in ieder geval één telling per maand in de periode april – oktober uit te
voeren. De val dient aan te staan tussen zonsondergang en zonsopgang in een nacht met
min of meer droog weer, weinig wind en een minimale begintemperatuur van 8 ºC.
Bureauwerk
Voer uw telling in op de website http://nachtvlinders.meetnetportaal.nl.
Figuur 1 Van sommige soorten zijn foto's gewenst
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
4
Hoofdstuk 1 Inleiding
Aanleiding
Sinds de uitgave van de Veldgids Nachtvlinders in 2006 door Tirion is de belangstelling
voor macronachtvlinders flink toegenomen. Door deze toegenomen belangstelling
denken De Vlinderstichting en de WVF dat de tijd rijp is om aan een landelijk meetnet
voor deze vlindergroep te beginnen. In Limburg, Zeeland en België is men al enthousiast
bezig met dit type herhaalde tellingen op een locatie en worden goede resultaten behaald.
Ook elders in het land wordt door individuele vlinderaars al op deze manier geteld, soms
al vele jaren lang. Het is dus tijd om een platform te bieden waar dergelijke
waarnemingen ondergebracht kunnen worden.
Figuur 2 Met een veldgids worden de volgende ochtend de vlinders op naam gebracht
Belang van nachtvlinders
Nachtvlinders zijn een enorm belangrijke groep in ecosystemen. Ze zijn bijvoorbeeld als
vlinder een bestuiver van bloemen en een belangrijke bron van voedsel voor vogels en
vleermuizen. Het broedsucces van veel vogels is afhankelijk van de aanwezigheid van
rupsen. Rupsen zijn grazers en hebben een grote invloed op de vegetatie. We weten nog
nauwelijks hoe belangrijk die invloed is. Nachtvlinders hebben dus een centrale plek in
ecosystemen en nauwkeurig hun aantalsveranderingen volgen is dan ook belangrijk.
Verspreidingsonderzoek en monitoring
Hoewel de termen verspreidingsonderzoek en monitoring door elkaar worden gebruikt en door
sommigen worden gezien als hetzelfde is er toch een essentieel verschil. Losse waarnemingen
en werken met laken en lamp zijn uitstekende methoden om een beeld te krijgen welke soorten
waar voorkomen. Dit verspreidingsonderzoek is erg belangrijk en door al die verzamelde
gegevens kunnen we vanuit de nachtvlinderdatabase ‘Noctua’ al redelijk betrouwbare
verspreidingskaartjes op www.vlindernet.nl genereren. Om voor- en achteruitgang in
populatieaantallen van soorten te kunnen bepalen moet er echter op een gestandaardiseerde
manier worden geteld, het zogenaamde monitoring. Voor allerlei soortgroepen gebeurt dit al
vele jaren (bijvoorbeeld vogels, reptielen, dagvlinders & libellen) en van die groepen kunnen al
betrouwbare trends worden gegeven. We hopen dat over enkele jaren ook met de gegevens uit
dit nachtvlindermeetnet te kunnen doen.
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
5
Belang van een meetnet met val
Het belang van monitoring via het meetnet met val zit hem in de systematische manier
van tellen van de gevangen nachtvlinders in een val. Alle omstandigheden tijdens het
vangen (val-type, lampsoort, plaats, duur van het vangen) zijn steeds hetzelfde en
bekend. Ook de manier van het tellen van de vlinders is steeds hetzelfde waarbij van
belang is dat vlinders binnen en buiten de val apart geteld worden. Doordat je ze altijd op
dezelfde manier vangt (zie hoofdstuk 3 methode) kunnen aantalsontwikkelingen van
soorten over een langdurige periode goed worden bepaald.
Bij losse waarnemingen, bijvoorbeeld met laken en lamp, is de duur van het tellen en de
manier waarop de vlinders geteld worden per teller en telling verschillend. Meestal
worden aantallen bij het laken geschat en niet geteld. Daar komt bij dat de ene teller een
vlinder al meetelt als hij langs vliegt, terwijl een ander de vlinder pas telt als ie echt stil in
rust op het laken gaat zitten. Bij losse waarnemingen verzameld met een val is vaak niet
duidelijk welke val en lamp zijn gebruikt, of de val de hele nacht heeft aangestaan en of
de ingevoerde vlinders in de val of buiten de val zaten. Deze laatste gegevens zijn prima
geschikt voor verspreidingsonderzoek en in mindere mate voor onderzoek naar
aantalsontwikkelingen.
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
6
Hoofdstuk 2 Materiaal en plaats
De Val
Voor het landelijk meetnet nachtvlinders gaat de voorkeur uit naar een Skinnerval
(koffermodel, afmetingen 44x42xh35 cm, met een opening van 2.5 cm tussen de 2
plexiglazen platen). Maar als u liever een ander type val gebruikt, kunt u ook
meedoen. Geef dan wel aan welk valtype u gebruikt.
In de val worden minstens zes eierdozen (10 eieren)
geplaatst waarin de vlinders weg kunnen kruipen.
Plaats geen eierdozen buiten de val. Vlinders die buiten
de val zitten worden tijdens het invoeren apart
doorgegeven, zodat duidelijk is wat in en wat buiten de
val zat.
Figuur 3 Skinnerval
De Lamp
Menglichtlampen (ML) en kwikdamplampen (HPL) (bijvoorbeeld Philips ML 160 W of
Philips HPL 125 W) worden het meest gebruikt. Door veranderende regelgeving zijn ML
en HPL lampen binnenkort niet meer op de markt verkrijgbaar. Er wordt onderzoek
gedaan naar LED verlichting als alternatief.
Andere lampen die veel worden gebruikt bij nachtvlinderonderzoek zijn actinic en andere
blacklight lampen. Deze lage wattage lampen kunnen deels andere soorten en lagere
aantallen vlinders aantrekken dan de bovengenoemde lampen, maar hebben als voordeel
dat zij weinig zichtbaar licht geven.
Als u eenmaal voor een bepaald type lamp hebt gekozen ligt het vast. Wilt u van lamp
type wisselen, dan wordt het een nieuw telpunt.
Het telpunt
De plaats waar het telpunt komt bepaalt u zelf. Als eenmaal gekozen is ligt het telpunt
vast. De val dient altijd op dezelfde plek neergezet te worden binnen een denkbeeldig
vierkant van 2x2 meter. Wil u het telpunt verplaatsen buiten dat denkbeeldige vierkant,
dan wordt het een nieuw telpunt.
Figuur 4 De Skinnerval op het telpunt
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
7
Kiezen van een telpunt
Kies voor het telpunt een plaats die handig is voor langdurig monitoren. Hierdoor houdt u
het tellen langer vol. De tuin is een prima plek met als voordeel dat elektriciteit bij de hand
is. Bij tellen in natuurgebieden zal een aggregaat gebruikt moeten worden, of moet een
andere oplossing voor de stroomvoorziening worden gezocht. Gebruik van een accu als
stroombron is vanwege hun wisselende spanningsduur niet toegestaan.
Een ander nadeel in natuurgebieden is dat het zonder toezicht achterlaten van de
opstelling een probleem kan zijn.
Een aantal andere zaken dat belangrijk is bij het kiezen van een plek:
• Houd rekening met buren en informeer of zij er last van hebben.
• Zet de val een stukje van de grond 0.3-1.0 meter hoog, bijvoorbeeld op een tafel, zodat de
kans op predatie door bijvoorbeeld mieren, spinnen en egels minimaal wordt.
• Houd rekening met huisdieren in de tuin en grazend vee in een natuurgebied. In
het laatste geval kan in overleg met de beheerder tijdelijk een elektrisch hek om de
val worden geplaatst.
Figuur 5 Een oranje o-vlinder (Pyrrhia umbra) in de eierdoos
Beschrijving telpunt
Nadat u een telpunt heeft uitgekozen, geeft u het door via het invoerportaal. U geeft uw
telpunt een naam. De plaats wordt exact aangegeven op de kaart in het invoerportaal (zie
tellingen doorgeven).
U beschrijft de omgeving door in het keuzemenu aan te geven welk begroeiingstype het
best bij uw telpunt past. Tevens geeft u het type val en de gebruikte lamp door en
andere zaken die vanaf dat moment voor alle tellingen gelden.
U maakt tussen mei en september een foto van de opstelling op locatie en vier foto’s
staand op het telpunt in de verschillende windrichtingen noord, oost, zuid en west. Deze
foto’s kunt u uploaden in het invoerportaal. Dit is eenmalig. Alleen bij grote wijzigingen
in de directe omgeving van het telpunt zijn nieuwe foto’s gewenst.
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
8
Hoofdstuk 3 Methode
Wie kan meedoen
Iedereen kan meedoen. De enige randvoorwaarde is een redelijke kennis van de
macronachtvlinders in uw omgeving. U heeft de mogelijkheid om alleen of samen met
anderen minimaal zes maal per jaar een kwartier tot enkele uren per telling vrij te maken.
Hoe vaak tellen
Het minimum aantal tellingen is zes en het maximum bepaalt u zelf.
De tellingen moeten minimaal drie dagen uit elkaar liggen om de impact van veel licht in
de nacht op het ecosysteem waarin wordt gevangen, aanvaardbaar te houden. Er kan
jaarrond geteld worden maar tel in elk geval zes maal tussen 1 april en 1 november.
Het uiteindelijke aantal keren dat u telt hangt af van uw eigen keuze en mogelijkheden.
Een richtlijn is dat u tussen 1 april en 1 november tweemaal per maand, en in mei en juni
driemaal per maand telt.
Wanneer tellen
De lamp staat aan tussen zonsondergang en zonsopkomst. Een internetlink naar tijden
voor zonsopkomst en zonsondergang is opgenomen in bijlage 1. Als de lamp slechts een
halve nacht heeft gebrand, dan zijn de gegevens niet bruikbaar voor het meetnet. De
vlinders kunnen dan wel als losse waarneming worden ingevoerd.
Kies de beste nacht uit voor het plaatsen van de val. Hoewel onder alle
weersomstandigheden vlinders gevangen zullen worden, zijn de beste vlindernachten
vaak nachten met:
• een relatief hoge minimumtemperatuur. Het heeft nauwelijks zin om de val te
plaatsen bij een temperatuur lager dan 8 ºC aan het begin van de telling.
• weinig wind. Als de wind harder is dan 4 Beaufort, vliegen er vaak maar weinig vlinders.
• droog weer. Hoewel bij lichte regen of motregen de vangsten best goed kunnen zijn, is
veel regen vaak slecht voor de opbrengst. Daar komt bij dat de meeste lampen slecht tot
niet tegen regen kunnen.
• weinig maan. Hoe minder maan hoe beter het is. Voor maanstanden zie de internetlink
in bijlage 1.
• Goed nachtvlinderweer is bewolkt, warm en broeierig. De val tijdens
dergelijke omstandigheden plaatsen, levert vaak de beste resultaten.
Figuur 6 De nachtvlinders verschuilen zich in de eierdozen
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
9
Op de invoersite wordt gevraagd temperatuur, windkracht, bewolking en
luchtvochtigheid aan het begin van de telling, bij zonsondergang, en aan het eind van de
telling, bij zonsopgang , door te geven.
Hoe tellen
De val wordt zo snel mogelijk na het uitdoen van de lamp leeg gehaald. Bij veel vlinders in
de val en een hoge temperatuur kan een klamboe helpen om het voor de determinatie
ontsnappen van vlinders te voorkomen. Let wel op dat de klamboe niet geïmpregneerd is. Alle
macronachtvlinders in de val worden gedetermineerd en geteld. Vlinders die buiten de val
zitten, worden op de invoersite voor de meetnetgegevens apart ingevoerd.
Figuur 7 Als er veel vlinders in de val zitten is het leeghalen onder een klamboe een prettige
werkwijze. Zeker bij hogere temperaturen ontsnappen nogal wat vlinders uit de val.
Determinatie
Gebruik bij voorkeur het boek ‘Nachtvlinders’, van Paul
Waring en Martin Townsend, een uitgave van Tirion Natuur
en De Vlinderstichting of de ‘Beknopte veldgids
Nachtvlinders’ ook van Waring & Townsend en uitgegeven
door Tirion Natuur. Handig bij determinatie is het gebruik
van de websites Vlindernet (www.vlindernet.nl), het Engelse
UK moths (www.ukmoths.uk) of het Duitse lepiforum
(www.lepiforum.de).
Lastig te determineren soorten
Soorten die erg op elkaar lijken zoals bijvoorbeeld gelobd halmuiltje, bont halmuiltje en
donker halmuiltje, halmrupsvlinder en weidehalmuiltje, gewone stofuil, egale stofuil en
zuidelijke stofuil, kunnen als twee/drielingsoort ingevoerd worden. Bij sommige soorten
helpt het soms om alle dieren uit de val in potjes te bewaren en op het laatst tegelijk te
determineren. Je creëert zo in feite een mini-collectie. Verschillen tussen de soorten haal
je er zo vaak sneller uit. Van een aantal twee/drielingsoorten staat op vlindernet een
vergelijking van de soorten. Groepsfoto’s kunnen ook helpen.
Lukt determinatie niet, dan kan de betreffende vlinder als twee/drielingsoort worden
ingevoerd.
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
1
0
Figuur 8 Als een stofuil (er zijn drie sterk gelijkende stofuilen) niet tot op soort gedetermineerd kan
worden kan deze als 'stofuil' worden ingevoerd
Als u nog niet zo veel ervaring met het determineren van nachtvlinders hebt kan u
besluiten om bepaalde lastige groepen zoals de dwergspanners (Eupithecia’s) nog niet tot
op soort te determineren. Zij kunnen dan als groep (genus Eupithecia) worden ingevoerd.
Foto’s maken
Het is handig om vlinders te fotograferen, vooral als het lastig te determineren soorten
betreft. Foto’s kunnen geüpload worden bij het invoeren van de telling.
Van zeldzame en zeer zeldzame soorten zijn foto’s noodzakelijk ter controle van de
determinatie (voor zeldzaamheid zie vlindernet).
Welzijn van gevangen vlinders
Houd de vlinders altijd zo kort mogelijk in de val na het uitdoen van de lamp.
Zorg dat de val met vlinders niet in de zon kan komen te staan. In de zon loopt de
temperatuur in de val snel op met alle nadelige gevolgen voor de vlinders.
Vlinders kunnen worden losgelaten na determinatie en telling. Laat ze zo los dat ze goede
schuilmogelijkheden hebben. Houd er rekening mee dat sommige vogels erg snel door
hebben waar u ze loslaat. Hoe vroeger op de dag u de val leegt, hoe beter dat is voor de
gevangen dieren.
Bijvangst
Behalve vlinders vliegen nog veel meer insecten die ’s nachts actief zijn, in de val. De
meeste geven geen problemen maar van sommige grote en minder gewenste soorten is
het in het belang van de waarnemer om te weten hoe zij zich meestal gedragen. Wespen,
hommels en hoornaars gaan na een tijdje in rust en zijn ’s ochtends makkelijk met een
potje te verwijderen.
De Vlinderstichting, 2012 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
10
Figuur 9 Er komen ook andere soorten dan vlinders in de val, zoals deze wesp bijvoorbeeld.
Een aantal grote keversoorten (bijvoorbeeld grotere loopkeversoorten, meikevers)
kunnen eenmaal in de val veel onrust veroorzaken. Daardoor kunnen ook de vlinders erg
onrustig zijn. De ervaring leert dat deze gevangen kevers ’s ochtends vaak wel rustig zijn
en dan gemakkelijk verwijderd kunnen worden. Daarna zijn de vlinders in alle rust te
determineren.
Hoornaars kunnen tijdens hun verblijf in de val vlinders aanvallen en opeten. Niet van alle
vlinders zijn de achtergebleven vleugelresten dan nog te determineren. De aanwezigheid
van hoornaars in de val of niet-determineerbare vlinders kan u doorgeven bij de
vangnachtgegevens (datum, begin telling, eind telling en weersgegevens) in het vak
opmerkingen.
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
11
Hoofdstuk 4 Tellingen doorgeven
Waar en hoe doorgeven?
Via de website http://nachtvlinders.meetnetportaal.nl kunt u de tellingen invoeren. Hier
kunt u stap voor stap alle onderdelen van de telling doorgeven. Ook worden meteen de
eerste controles uitgevoerd. Zo kunnen invoer- en overschrijffouten zoveel mogelijk
vermeden worden. Bij het invullen van de datum geldt: houd de datum aan van de dag
waarop u de lamp aanzet.
Wanneer doorgeven?
Het is het gemakkelijkst om de gegevens meteen na de telling in te voeren. Dat kost per
keer relatief weinig tijd, en de gegevens zijn meteen beschikbaar voor tussentijdse
analyses en nieuwsberichten. Wacht u tot het eind van het seizoen met invoeren van de
gegevens, zorg er dan voor dat u dat voor 15 december doet.
Vlinders buiten de val doorgeven
Vlinders die u buiten de val aantreft, kunnen gewoon op de invoersite voor de
meetnetgegevens worden ingevoerd.
Figuur 10 Soms zijn vlinders wel aangelokt door het licht, maar niet in de val terecht gekomen zoals
deze brandvlerkvlinder (Pheosia tremula). Deze worden apart ingevoerd.
Inloggen
Voor het inloggen heeft u een waarnemersnummer en een wachtwoord nodig. Op de
Home pagina toetst u registreren in en voert u het registratieformulier in. Na opslaan krijgt u
een mail op het door u ingevoerde mailadres waarmee u de registratie kan voltooien.
Online handleiding
Deze handleiding is online te vinden op www.vlinderstichting.nl. Open tab vlinders. Ga
naar ‘nachtvlinders’ en vervolgens naar ‘meetnet nachtvlinders’. Als bijlage 3 is een
uitgebreide handleiding voor het invoeren van de waarnemingen opgenomen. De
handleiding is ook te vinden in de menubalk van het invoerportaal.
Als het niet lukt
Neem contact op met de coördinator van het meetnet via [email protected]
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
12
Verwerking van resultaten
Het landelijk meetnet nachtvlinders is een project van De Vlinderstichting in
samenwerking met de WVF. We hopen in de toekomst ook voor dit meetnetproject een
samenwerking te realiseren met het Centraal Bureau voor de Statistiek zodat het wordt
opgenomen in het NEM, het Netwerk Ecologische Monitoring. Alle verzamelde gegevens
zullen ook worden opgenomen in het Landelijk Bestand Nachtvlinders genaamd ‘Noctua’
(in beheer bij de Werkgroep Vlinderfaunistiek van EIS-Nederland en De Vlinderstichting).
Zij worden zo ook gebruikt voor het maken van bijvoorbeeld verspreidingskaartjes.
Figuur 11 Soms komen ook spectaculaire soorten zoals het groot avondrood (Deilephila elpenor) in de
val.
Wat u van ons kunt verwachten
De coördinator van het meetnet zal jaarlijks een kort verslag publiceren op de website van
De Vlinderstichting. Dat zal tevens per e-mail als nieuwsbrief naar alle deelnemers
worden gezonden. Daarbuiten zal regelmatig berichtgeving plaatsvinden via
nieuwsberichten op www.vlinderstichting.nl, www.vlindernet.nl en www.natuurbericht.nl.
Vragen
Voor vragen kunt u terecht bij de coördinator van het meetnet via
[email protected]
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
13
Bijlagen
Bijlage 1 Links naar tijden zon- en maanstanden
Link naar de Tijden van de zonsopkomst en zonsondergang voor De Bilt:
home.hccnet.nl/v.d.horn/weersverwachting/zonsopkomst_zonsondergang.htm
Link naar de maanstanden:
www.kalender-365.nl/maan/maankalender.html
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
14
Bijlage 2 Nachtvlinderval maken of kopen
Voor het maken van een Skinner nachtvlinderval kunt u kijken op:
http://www.atropos.info/site/
Onder tab ‘community’ vindt u ‘Moth catching techniques’.
Hieronder staat een bouwtekening.
De maten kunt u aanpassen aan die zijn genoemd in de handleiding Landelijk
Meetnet Nachtvlinders, pagina 7 onder kop ‘De Val’:
44x42xh35 cm, met 2.5 cm tussen de 2 plexiglasplaten.
Als u een kant en klare val wilt kopen kunt u onder andere terecht bij:
www.vermandel.com
of
www.nachtvlindermonitoring.nl
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
15
Bijlage 3 Tellingen doorgeven, uitgebreide handleiding
Waar en hoe doorgeven?
Het internetadres is: http://nachtvlinders.meetnetportaal.nl. Hier kunt u stap voor stap alle
onderdelen van de telling doorgeven. Ook worden meteen de eerste controles uitgevoerd. Zo
kunnen invoer- en overschrijffouten zoveel mogelijk vermeden worden.
Wanneer doorgeven?
Het is het gemakkelijkst om de gegevens meteen na de telling in te voeren. Dat kost per keer
relatief weinig tijd en de gegevens zijn meteen beschikbaar voor tussentijdse analyses en
nieuwsberichten. Wacht u tot het eind van het seizoen met invoeren van de gegevens, zorg er dan
voor dat u dat vóór 15 december doet.
Bij het invoeren is de volgorde van de tellingen niet belangrijk.
Vlinders buiten de val doorgeven
Vlinders die u buiten de val aantreft maar die wel door de lamp lijken te zijn aangelokt worden in
een aparte kolom ingevoerd.
Van start!
Ga naar http://nachtvlinders.meetnetportaal.nl . U komt op de inlogpagina (figuur 4.1)
Voor het aanmaken van een account ga naar ‘registreren’. Na registratie krijgt u een mailtje op het
door u ingevoerde e-mailadres met de bevestiging van uw gebruikersnaam en wachtwoord.
Hiermee kunt u inloggen.
Neem bij problemen contact op met de coördinator via e-mail: [email protected]
Figuur 4.1 inlogpagina Meetnet nachtvlinders
Homepagina
Als u voor de eerste keer inlogt komt nu binnen op de homepagina (zie figuur 4.2). Hier klikt u op
‘Mijn meetpunten’ om uw meetpunt aan te melden en de gegevens in te voeren.
Hebt u al vaker ingelogd dan opent het programma op de pagina waar u de laatste keer gebleven
was. Klik nu het icoontje van het teljaar aan om de gegevens van een ‘nieuwe vangnacht’ in te
kunnen voeren (zie figuur 4.5)
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
16
Figuur 4.2 homepagina
Meetpuntformulier
Om een nieuw meetpunt aan te maken klikt u op ‘nieuw meetpunt’. U komt op het
meetpuntformulier (zie figuur 4.3).
Uw meetpunt krijgt meteen een nummer. U geeft het zelf een naam. U geeft aan in welke
provincie uw meetpunt ligt. Op de kaart zoekt u uw locatie en geeft die aan met een
nauwkeurigheid van 2 m.
U vult in welk type val en welke type en wattage lamp u gebruikt. Vervolgens geeft u het biotoop
aan waarin de val staat.
Het meetpunt is aangemeld als u het opslaat.
Figuur 4.3 aanmelden meetpunt
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
17
Als u links de provincie aanklik ziet u uw meetpunt verschijnen onder het gele map-icoontje als
‘groen icoontje’ met het nummer en de naam van het meetpunt.
U klikt op het groene icoontje. U krijgt een aantal mogelijkheden.
Een aantal spreken voor zich en behoeven geen toelichting.
Foto’s van meetpunt: Als u op het icoontje klikt krijgt u de mogelijkheid om foto’s van het telpunt te
uploaden. In het upload-foto-scherm kunt u door het aanvinken van publiceren aangeven dat De
Vlinderstichting uw foto mag gebruiken. Dit is uiteraard met naamsvermelding.
Nieuw telseizoen: Klik op ‘nieuw telseizoen’ om de gegevens van een bepaald jaar in te kunnen
voeren (zie figuur 4.4). Hier geeft u het jaar aan en eventuele veranderingen in de omgeving van
het telpunt t.o.v. vorig jaar. Bijvoorbeeld klimop weggehaald, bestrating vervangen door
houtsnippers, ligusterhaag aangeplant, knotwilgen afgezet…
LET OP! Bij veranderingen aan de val, de lamp of de plaatsing van de val, dient het punt als
nieuw telpunt aangemeld te worden.
Figuur 4.4 jaarformulier
Na het opslaan van het teljaar ziet u dat het telseizoen met een geel map-icoontje onder de route
verschijnen. Klik nu het icoontje van het teljaar aan om de gegevens van een ‘vangnacht’ in te
kunnen voeren (zie figuur 4.5).
Figuur 4.5 telseizoen
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
18
Gegevens vangnacht invoeren
Klik ‘ nieuwe vangnacht’ om de vangstgegevens van een nacht in te voeren. U voert nu datum,
begin- en eindtijd in, evenals de bekende weergegevens op locatie gemeten (zie figuur 4.6).
Figuur 4.6 gegevens vangnacht
Datum, begin- en eindtijd
Bij het invullen van de datum geldt: houd de datum aan van de dag waarop u de lamp aanzet.
Temperatuur
Hier moet de buitentemperatuur tijdens het aanzetten van de lamp en tijdens het uitzetten van de
lamp worden aangegeven.
Bewolking
Het gedeelte van de lucht dat bedekt is met bewolking moet worden geschat in achtste delen
nauwkeurig, dus een 2 invullen bij een kwart bewolkt oppervlak en een 7 voor haast volledig
bewolkt. Hoge sluierbewolking kan als 1/8 aangegeven worden. Ook voor deze waarde geldt:
bepalen bij het aanzetten van de lamp en het uitzetten van de lamp.
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
19
Windkracht
Er wordt een schatting gemaakt van de windkracht in Beaufort. Bij meer dan windkracht 5 wordt er
niet geteld. Deze windkracht geldt voor het telpunt. Als dat punt erg beschut ligt kan er toch geteld
worden terwijl het elders te hard waait.
Voor de windkracht geldt de volgende beschrijving:
Windkracht Beschrijving
0
stil
1
zwak
Wind zichtbaar aan rookpluimen, niet aan windvaan
2
zwak
Windvaan beweegt, wind voelbaar aan het gelaat
3
matig
Bladeren en twijgen voortdurend in beweging
4
matig
Kleine takken bewegen, stof en papier dwarrelen op
5
vrij krachtig Kleine takken met bladeren maken zwiepende bewegingen
6
krachtig
Grote takken bewegen, er mag niet meer geteld worden
Luchtvochtigheid
Luchtvochtigheid wordt gemeten met een hygrometer en aangegeven in %.
Neerslag
U kiest uit het keuze menu ‘geen neerslag’ als het droog was ’s nachts. Als u wel regen had geeft
u het type neerslag aan. Als er wel regen was maar u heeft geen idee welk type regen er gevallen
is geeft u ‘onbekend’ aan.
Overige opmerkingen
Overige opmerkingen kunt u gebruiken om bijvoorbeeld de aanwezigheid van een hoornaar in de
val te melden en de consequentie die dat heeft, bijvoorbeeld aantal niet herkenbare dode vlinders.
Na het opslaan verschijnt er links in de kantlijn onder het jaar een klembord-icoontje met de
datum. In het keuzemenu klikt u op ‘waarnemingen handmatig invoeren’ om de waargenomen
soorten een voor een in te voeren.
Formulier waarneming handmatig invoeren
Op het scherm verschijnt de mogelijkheid om waarnemingen in te voeren: voer de eerste letters
van de naam in (Nederlandse- of wetenschappelijke naam). Klik op de goede soort. De soort
verschijnt in het hokje ‘soort’. Voer de staat van het telonderwerp(levend/dood), de verblijfplaats
en het aantal in. Sla op. De waarneming verschijnt nu bovenin het scherm (zie figuur 4.7).
Wil u een foto van de soort toevoegen doe dat dan eerst en sla dan op. Later een foto toevoegen
gaat ook door op het icoontje ‘wijzig’ achter de waarneming te klikken.
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
20
Figuur 4.7 Invoer waarnemingen
Foto toevoegen bij waarneming
Om een foto van een soort bij te voegen klik op ‘bestand toevoegen’. Het detailformulier verschijnt
(zie figuur 4.8).
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
21
Figuur 4.8 foto’s uploaden detail
‘Publiceren’ aanvinken betekent dat u De Vlinderstichting toestaat uw foto te gebruiken. Uiteraard
is dat met naamsvermelding.
Na het opslaan verschijnt een foto icoontje in de waarnemingenlijst.
Klaar met invoeren van gegevens
Als u alle vlinders van de vangnacht ingevoerd hebt toetst u ‘vangnacht gereed’ in.
Bij het vangnachticoontje komt nu een groen vinkje te staan.
Nul-waarneming
Als u de val wel gezet heeft maar er geen vlinder in gevangen heeft vult u gewoon de vangnacht
gegevens in. Vervolgens gaat u naar waarneming invoeren en toetst ‘vangnacht gereed’ in.
Gegevens importeren uit tabel of spreadsheet
Als waarnemingen al in een tabel of spreadsheet staan kunnen ze hieruit rechtstreeks
geïmporteerd worden. Klik op ‘waarnemingen laden’ (zie figuur 4.9a)
Kopieer per datum de kolommen met soortnaam – aantal in val – aantal buiten val – aantal dood
in val (in deze volgorde) en plak ze in het witte vak (zie figuur 4.9b).
Klik ‘test waarneming’ en in onderstaande groene vak verschijnen de kolommen (zie figuur 4.9c).
Fouten worden met rood aangegeven. Als er geen fouten zijn klik op ‘opslaan’.
Wel fouten: verbeter ze in de kolom of spreadsheet en voer opnieuw in (Daartoe weer op
‘waarneming laden’ klikken en bovenstaande procedure herhalen). U kunt ook de foutieve regels
uit uw tabel halen en deze na het importeren van de tabel alsnog handmatig invoeren.
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
22
Als alle waarnemingen ingevoerd zijn en er geen veranderingen meer te verwachten zijn gaat u
naar ‘handmatig invoeren’ en klikt u op ‘vangnacht gereed’.
De vangnacht krijgt links een groen vinkje in het klembord-icoontje
Figuur 4.9a waarnemingen uploaden uit tabel of spreadsheet
Figuur 4.9b waarnemingen uploaden uit tabel of spreadsheet
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
23
Figuur 4.9c waarnemingen uploaden uit tabel of spreadsheet
Gegevens bekijken
Een overzicht van de ingevoerde soorten van een telling verschijnt onder ‘waarnemingen’. Deze
zijn op alfabetische volgorde van de Nederlandse naam gerangschikt. Andere rangschikkingen
zijn nog niet mogelijk (zie figuur 4.10). Wil u de gegevens in de volgorde van invoer zien kijk dan
bij ‘waarnemingen handmatig invoeren’. De laatst ingevoerde waarneming staat bovenaan.
Figuur 4.10 voorbeeld waarneming overzicht van invoerdatum 23-08-2013
Gegevens exporteren
Voor het exporteren van gegevens klik op ‘waarnemingen’ en klik in de tabel op ‘exporteer als
CSV’ (zie figuur 4.10).
Vragen
Mail naar de coördinator van het meetnet via [email protected]
De Vlinderstichting, 2014 - Handleiding Meetnet Nachtvlinders
24